Phần mềm livestream OBS: làm được gì, khó ở đâu với người mới?
OBS mạnh và không mất phí, nhưng đòi bạn hiểu bốn khái niệm và vài thông số. Lộ trình bảy buổi tối dưới đây đủ để người mới phát được buổi thật đầu tiên.
Phần mềm livestream OBS là công cụ dựng hình và phát luồng miễn phí, mã nguồn mở, chạy trên Windows, macOS và Linux. Nó làm được gần như mọi bố cục bạn thấy trên các buổi phát: nhiều camera, chia sẻ màn hình, chữ, ảnh, video chèn, nhạc nền, ghi hình song song.
Cái khó với người mới nằm ở ba chỗ: nhiều thiết lập phải tự chọn (bitrate, khung hình khoá, bộ mã hoá), máy tính phải đủ khoẻ, và bản nguyên gốc chỉ đẩy luồng tới một nơi nếu không cài thêm. Một tuần học đúng thứ tự là đủ để phát buổi thật đầu tiên.
OBS là gì, và không phải là gì
OBS là tên gọi tắt của Open Broadcaster Software, bản hiện hành mang tên OBS Studio. Hãy hình dung nó là một bàn dựng hình thu nhỏ: nhận hình và tiếng từ nhiều nơi, xếp chúng thành một khung hoàn chỉnh, nén lại, rồi hoặc gửi lên nền tảng, hoặc ghi vào ổ cứng, hoặc cả hai.
Nó không thu phí, không giới hạn thời lượng, không gắn dấu của mình lên hình. Mã nguồn công khai và được một cộng đồng lớn duy trì, nên hầu như câu hỏi nào bạn gặp cũng đã có người hỏi trước.
Điều OBS không phải cũng quan trọng không kém. Nó không phải là nền tảng: tự nó không có người xem, bạn phải lấy khoá luồng (stream key, chuỗi ký tự nền tảng cấp để nhận hình từ phần mềm bên ngoài) từ Facebook, YouTube hay nơi khác. Nó không phải công cụ bán hàng: không có giỏ hàng, không đọc bình luận để tạo đơn. Nó cũng không tự sửa mạng yếu hay máy yếu; ngược lại, nó phơi bày hai điểm yếu đó rõ hơn bất kỳ ứng dụng điện thoại nào.
Bốn khái niệm lõi: cảnh, nguồn, bộ trộn tiếng, đầu ra
Nắm bốn chữ này là đọc được gần hết giao diện. Mọi thứ khác là chi tiết.
Nguồn
Mỗi thứ góp mặt trong khung hình là một nguồn: camera, cửa sổ một chương trình, toàn bộ màn hình, một tệp ảnh, một dòng chữ, một tệp video, một trang web. Nguồn xếp chồng lên nhau theo lớp, cái nằm trên trong danh sách che cái nằm dưới. Bạn kéo, co giãn, cắt xén từng nguồn ngay trên khung xem trước.
Cảnh
Cảnh là một bố cục gồm nhiều nguồn đã xếp sẵn. Một buổi phát thường có vài cảnh: cảnh chờ trước giờ, cảnh chính, cảnh cận sản phẩm, cảnh tạm nghỉ. Trong lúc phát, bạn bấm tên cảnh để chuyển. Đây là thứ làm buổi phát trông có nhịp, khác với một khung cố định suốt hai giờ.
Bộ trộn tiếng
Mỗi nguồn có tiếng hiện thành một thanh đo riêng: micro, tiếng máy tính, nhạc nền. Bạn chỉnh to nhỏ, tắt bật, thêm bộ lọc giảm ồn cho từng thanh. Quy tắc dễ nhớ: giọng nói nằm ở vùng vàng, thỉnh thoảng chạm mép đỏ, và nhạc nền thấp hơn giọng một khoảng rõ rệt.
Đầu ra
Đây là nơi khung hình đi tới: phát luồng lên nền tảng, ghi hình vào ổ cứng, hoặc camera ảo để đưa hình vào một phần mềm họp trực tuyến. Mỗi đầu ra có bộ thông số nén riêng, và đây là phần khiến người mới ngại nhất.
Những bố cục OBS làm được
Vài kiểu bố cục thường gặp, tất cả đều dựng được chỉ bằng cảnh và nguồn, không cần mua gì thêm:
- Bán hàng hai góc máy. Camera chính quay người dẫn, camera thứ hai (webcam hoặc điện thoại nối vào máy tính) quay cận sản phẩm, đặt thành ô nhỏ ở góc hoặc chuyển hẳn sang khi cần soi chi tiết.
- Bảng giá và băng chữ. Một ảnh bảng giá bên cạnh, một dòng chữ chạy phía dưới báo ưu đãi. Sửa chữ ngay trong lúc phát được.
- Dạy học. Màn hình bài giảng chiếm phần lớn khung, mặt người dạy ở ô nhỏ. Chuyển sang cảnh chỉ có mặt khi trả lời câu hỏi.
- Phát game. Hình trò chơi làm nền, webcam ở góc, cảnh báo và khung trang trí phủ lên trên.
- Chèn video. Đoạn giới thiệu đầu giờ, đoạn quay sẵn cách dùng sản phẩm, phát giữa buổi rồi quay lại trực tiếp.
- Phông xanh. Bộ lọc tách nền cho phép thay phông phía sau người dẫn, miễn là phông xanh được chiếu sáng đều.
Ngoài ra còn hai khả năng hay bị bỏ quên. Ghi hình song song với phát luồng cho bạn bản gốc chất lượng cao để cắt video ngắn. Và chế độ xem trước cho phép sắp xong cảnh kế tiếp rồi mới đưa lên sóng, tránh cảnh người xem thấy bạn loay hoay kéo thả.
Nói "gần như mọi bố cục" chứ không phải mọi thứ. Đồ hoạ động phức tạp, phát lại nhiều góc cho thể thao, điều khiển từ nhiều máy là vùng của phần mềm sản xuất chuyên dụng.
Khó ở đâu với người mới
Không có điểm nào dưới đây là lỗi của phần mềm. Đó là cái giá của việc được toàn quyền:
Phải tự chọn thông số. Ứng dụng điện thoại quyết định hộ bạn mọi thứ. OBS thì hỏi: bộ mã hoá nào, bitrate (lượng dữ liệu gửi đi mỗi giây) bao nhiêu, khung hình khoá (keyframe) cách nhau mấy giây, độ phân giải đầu ra bao nhiêu. Trình hướng dẫn tự cấu hình lúc mở lần đầu giúp được một phần, nhưng bạn vẫn nên hiểu mình đang đặt gì.
Máy phải đủ khoẻ. Ghép hình và nén hình đều chạy trên máy bạn. Máy văn phòng không có card đồ hoạ rời vẫn phát được 720p với một hai nguồn, nhưng thêm trò chơi hay nhiều camera là đuối. Dấu hiệu máy quá sức hiện ngay trong bảng thống kê: khung hình bị bỏ do mã hoá chậm hoặc do dựng hình trễ.
Chỉ một đích nếu không cài thêm. Bản nguyên gốc gửi luồng tới một nơi trong một lần phát. Muốn hai ba nền tảng thì hoặc cài phần mở rộng để máy đẩy nhiều luồng, hoặc gửi một luồng tới dịch vụ nhân luồng.
Tiếng dễ sai hơn hình. Tiếng vọng vì micro thu lại loa, tiếng nhân đôi vì cùng một micro được thêm hai lần, tiếng máy tính lọt vào khi không muốn. Hình sai thì thấy ngay trên khung xem trước, tiếng sai thì chỉ người xem nghe thấy.
Không có ai chịu trách nhiệm. Phần mềm miễn phí đồng nghĩa không có đường dây trợ giúp. Khi lỗi lúc đang phát, bạn tự xử.
Điểm thứ tư đáng nhấn lại vì nó làm hỏng nhiều buổi phát đầu tiên nhất. Luôn đeo tai nghe khi kiểm, và xem buổi thử từ một thiết bị khác đã tắt loa.
Bộ thông số khởi đầu cho người mới
Đây là điểm xuất phát an toàn cho phần lớn nền tảng, không phải cấu hình tối ưu. Vào Cài đặt, mục Đầu ra, chọn chế độ Nâng cao để thấy đủ các ô:
| Mục | Nên đặt lúc đầu | Lý do |
|---|---|---|
| Độ phân giải đầu ra | 1280 x 720 | Nhẹ máy, nhẹ mạng, đủ nét trên điện thoại người xem. |
| Số khung hình mỗi giây | 30 | Con số 60 chỉ đáng khi phát game chuyển động nhanh. |
| Bộ mã hoá | Mã hoá bằng card đồ hoạ nếu máy có; không thì x264 ở mức nhanh. | Giảm tải cho bộ xử lý chính. |
| Điều khiển bitrate | CBR (bitrate cố định) | Các nền tảng lớn đều khuyên dùng bitrate cố định. |
| Bitrate hình | Khoảng 3.000 tới 4.000 kbps | Và không quá khoảng một nửa tốc độ tải lên đo đúng giờ phát. |
| Khoảng cách khung hình khoá | 2 giây | Mức cả Facebook lẫn YouTube yêu cầu; đừng để 0. |
| Tiếng | AAC, 128 kbps, 48 kHz | Chỉnh thiết bị thu trùng tần số để tiếng không lệch dần. |
Mỗi nền tảng có yêu cầu riêng ở phần chi tiết. Hai bài hướng dẫn theo từng nơi đi sâu hơn: cách livestream trên YouTube bằng OBS và livestream Facebook bằng OBS.
Lộ trình học một tuần cho người mới
Mỗi ngày một buổi tối chừng bốn mươi lăm phút. Đừng đảo thứ tự: mỗi ngày dựa trên ngày trước, và việc phát thật chỉ tới ở cuối tuần:
- Ngày 1, làm quen. Cài từ trang chính thức của dự án, chạy trình tự cấu hình. Tạo một cảnh, thêm webcam và micro. Chưa phát, chưa ghi. Chỉ kéo thả cho quen tay.
- Ngày 2, nguồn và lớp. Thêm một ảnh, một dòng chữ, một cửa sổ chương trình. Tập đổi thứ tự lớp, cắt xén, khoá vị trí nguồn để khỏi kéo nhầm.
- Ngày 3, cảnh. Dựng ba cảnh: chờ, chính, tạm nghỉ. Tập chuyển qua lại. Gán phím tắt cho từng cảnh.
- Ngày 4, tiếng. Đeo tai nghe. Chỉnh mức micro, thêm bộ lọc giảm ồn, thêm nhạc nền và hạ xuống dưới giọng. Ghi thử hai phút rồi nghe lại.
- Ngày 5, ghi hình. Ghi một buổi giả mười phút như đang phát thật, có chuyển cảnh. Xem lại toàn bộ. Đây là lúc bạn thấy những lỗi về nhịp và khung hình mà lúc làm không nhận ra.
- Ngày 6, phát thử. Lấy khoá luồng từ một nền tảng, đặt buổi phát ở chế độ chỉ mình bạn thấy, phát mười lăm phút. Mở bảng Thống kê, xem có khung hình bị bỏ không. Xem buổi thử trên điện thoại.
- Ngày 7, tổng duyệt. Chạy trọn kịch bản một buổi ngắn ở chế độ không công khai, từ cảnh chờ tới lời chào kết. Ghi ra giấy những chỗ vấp, sửa, rồi hẹn ngày phát thật.
Sau buổi thật đầu tiên, xuất bộ cảnh và hồ sơ cấu hình thành tệp sao lưu. Cài lại máy hay đổi máy thì nhập vào là có lại nguyên trạng, khỏi dựng từ đầu.
Thứ chưa cần đụng tới, và ai nên chờ
Người mới hay sa vào ba thứ khiến tuần đầu tiên dài thành một tháng. Một là phần mở rộng: kho phần mở rộng rất hấp dẫn, nhưng mỗi cái thêm vào là một thứ có thể xung đột khi OBS cập nhật. Dùng bản nguyên gốc cho tới khi bạn gọi được tên việc mình thiếu. Hai là 1080p ở 60 khung hình: đẹp trên giấy, nhưng với khung nói chuyện thì người xem trên điện thoại gần như không thấy khác, còn máy và mạng của bạn thì thấy rất rõ. Ba là khung trang trí cầu kỳ: một logo nhỏ và một băng chữ sạch sẽ trông chuyên nghiệp hơn năm hiệu ứng chuyển động.
OBS không phải cho tất cả. Nếu bạn bán hàng trên TikTok hay Shopee, tài khoản chưa chắc đã được cấp khoá luồng, và các thao tác giỏ hàng vẫn nằm trong ứng dụng của nền tảng. Nếu bạn chỉ có điện thoại, OBS không chạy trên đó. Nếu bạn cần lên sóng ngay tuần này cho một dịp quan trọng mà chưa từng mở phần mềm, hãy dùng ứng dụng nền tảng cho dịp đó và học OBS sau.
Còn nếu bạn thấy giao diện OBS quá khô và việc bạn cần chủ yếu là hình đẹp nhanh cho bán hàng, làm đẹp, có một phần mềm cùng họ đáng xem qua. Bài Prism có gì khác OBS đặt hai bên cạnh nhau theo tiêu chí.
Câu hỏi thường gặp
OBS có miễn phí hoàn toàn không?
Có. OBS Studio là phần mềm mã nguồn mở, không thu phí, không khoá tính năng, không giới hạn thời lượng và không gắn dấu lên hình. Dự án được duy trì bằng đóng góp tự nguyện và tài trợ. Nên tải từ trang chính thức của dự án để tránh bản bị đóng gói kèm phần mềm lạ.
Máy tính cấu hình thấp có chạy OBS được không?
Được ở mức cơ bản. Đặt đầu ra 720p, 30 khung hình mỗi giây, dùng một hai nguồn hình và đóng các chương trình nặng khác. Theo dõi bảng Thống kê khi phát thử: nếu số khung hình bị bỏ do mã hoá chậm tăng đều thì máy đang quá sức, cần hạ độ phân giải hoặc chọn mức mã hoá nhanh hơn.
OBS có phát cùng lúc lên nhiều nền tảng được không?
Bản nguyên gốc chỉ gửi luồng tới một nơi trong mỗi lần phát. Có hai cách mở rộng: cài phần mở rộng để máy tự đẩy thêm luồng, tốn thêm băng thông và sức máy; hoặc gửi một luồng tới dịch vụ nhân luồng trên máy chủ để dịch vụ đó chuyển tiếp đi các nơi.
Học OBS mất bao lâu thì phát được?
Người quen dùng máy tính có thể phát buổi đầu sau khoảng một tuần, mỗi tối chừng bốn mươi lăm phút, nếu học theo thứ tự: nguồn, cảnh, tiếng, ghi hình rồi mới phát thử. Dùng thành thạo các tính năng sâu hơn cần vài tháng thực hành qua buổi phát thật.
OBS có dùng được trên điện thoại không?
Không. OBS Studio chỉ có bản cho máy tính chạy Windows, macOS và Linux. Điện thoại có thể đóng vai trò camera đưa hình vào OBS trên máy tính, nhưng bản thân phần mềm không cài được trên iPhone hay Android. Phát bằng điện thoại thì dùng ứng dụng của nền tảng hoặc ứng dụng phát riêng.
Dùng OBS có phát lên TikTok hay Shopee được không?
Chỉ khi nền tảng cấp cho bạn địa chỉ máy chủ và khoá luồng. TikTok không cấp khoá cho mọi tài khoản và mỗi phiên phải lấy khoá mới. Shopee cho lấy địa chỉ và khoá khi tạo phiên trên máy tính, khoá gắn với từng phiên. Hãy kiểm trong tài khoản của bạn trước khi dựng cảnh.
Điều kiện, giới hạn và chính sách của các nền tảng nêu trong bài được ghi theo thời điểm cập nhật và có thể thay đổi. Thấy chỗ cần đính chính? Báo cho ban biên tập.
