Bỏ qua menu
LivestreamVietNam.comTạp chí nghề livestream
Xu hướng và AI trong livestream

Livestream dùng AI có cần gắn nhãn không? Hiểu quy định ở mức chung

Xu hướng chung của các nền tảng là buộc minh bạch nội dung do máy tạo trông như thật. Với phiên trực tiếp, yêu cầu cụ thể tuỳ nền tảng và phải đọc bản hiện hành.

Ban biên tập Livestream Việt NamĐăng 12 phút đọc

Thường là cần, khi thứ lên sóng là hình người hoặc giọng người do máy tạo trông và nghe như thật. Nhiều nền tảng yêu cầu người đăng tự khai loại nội dung này, còn yêu cầu cụ thể về gắn nhãn AI cho phiên livestream thì tuỳ từng nền tảng và thay đổi theo thời gian, nên phải đọc chính sách hiện hành.

Kể cả khi nơi bạn phát chưa bắt buộc, nói rõ với người xem vẫn là lựa chọn an toàn hơn: giữ được niềm tin và giảm rủi ro bị gỡ nội dung khi quy định siết lại.

"Gắn nhãn" đang chỉ ba việc khác nhau

Khi nói "gắn nhãn nội dung do máy tạo", người ta lẫn ba việc, và mỗi việc do một bên làm.

Tự khai khi đăng. Lúc tải video lên hoặc thiết lập buổi phát, nền tảng đưa một câu hỏi hoặc một công tắc để người đăng cho biết nội dung có phần do máy tạo hay chỉnh sửa trông như thật hay không. Bạn bật, nền tảng hiện một dòng thông báo cho người xem. Đây là nghĩa hẹp và chính thức nhất của việc gắn nhãn.

Nền tảng tự gắn. Một số nền tảng tự phát hiện dấu vết của công cụ tạo hình, tạo tiếng trong tệp và tự hiện thông báo, bất kể bạn có khai hay không. Việc này nằm ngoài tay bạn.

Tự ghi rõ trong nội dung. Một dòng chữ trên hình, một câu trong phần mô tả, một lời nói của người dẫn: "người dẫn trong phiên này là hình do máy tạo". Không cần nền tảng có sẵn công tắc nào, bạn làm được ngay ở bất kỳ đâu.

Với video đăng tải, việc thứ nhất đã khá phổ biến. Với phiên trực tiếp, không phải nền tảng nào cũng có sẵn chỗ khai trong màn hình thiết lập, và đó là lý do việc thứ ba, tự ghi rõ, trở nên quan trọng với người làm live.

Xu hướng chung: minh bạch với thứ trông như thật

Các nền tảng lớn về video và mạng xã hội đều đã công bố chính sách về nội dung do máy tạo. Chi tiết khác nhau, nhưng có bốn điểm chung đủ ổn định để nắm:

Trọng tâm là nội dung "trông như thật". Các chính sách thường nhắm vào hình, tiếng, video do máy tạo hoặc chỉnh sửa đáng kể mà người xem có thể tưởng là thật: một người nói điều họ không nói, một sự kiện không xảy ra, một cảnh trông như quay thật nhưng là dựng. Hình hoạt hình, hiệu ứng rõ ràng là giả tưởng thường không nằm trong trọng tâm này.

Trợ giúp nhỏ thường không phải khai. Dùng máy để soạn dàn ý, gợi ý tiêu đề, chỉnh màu, khử ồn tiếng thường không được xem là nội dung do máy tạo cần gắn nhãn. Ranh giới chính xác do từng nền tảng vạch.

Người đăng chịu trách nhiệm khai. Nền tảng đặt nghĩa vụ lên người đăng. Không khai khi thuộc diện phải khai có thể dẫn tới bị gắn nhãn thay, hạn chế hiển thị, gỡ nội dung hoặc biện pháp với tài khoản, tuỳ quy định từng nơi.

Phiên trực tiếp là vùng chưa đồng đều. Quy định được viết trước hết cho video đăng tải. Áp vào buổi phát trực tiếp thế nào, có công tắc khai sẵn không, người dẫn ảo đọc kịch bản lặp được xếp vào loại gì, thì mỗi nền tảng một khác và đang thay đổi. Không có câu trả lời chung để chép.

Vì điểm thứ tư, mọi câu khẳng định kiểu "nền tảng X bắt buộc" hay "nền tảng Y không cấm" mà bạn nghe được trong các nhóm nghề đều cần đối chiếu với trang chính sách của chính nền tảng đó, vào đúng thời điểm bạn định phát.

Từng kiểu dùng AI trong phiên live: nên ghi rõ tới mức nào

Bảng này là cách xếp theo lẽ thường của người làm nghề, giúp bạn biết chỗ nào cần đọc chính sách kỹ nhất. Nó không thay cho quy định của nền tảng:

Kiểu dùngNgười xem có thể tưởng là thật khôngNên làm
Máy soạn dàn ý, người thật nóiKhông liên quan, người xem thấy người thậtKhông cần ghi; chịu trách nhiệm về lời mình nói
Khử ồn, chỉnh sáng, xoá phôngKhông đáng kểThường không cần ghi
Bộ lọc làm đẹp gương mặtCó, ở mức nhẹXem quy định nền tảng; với mỹ phẩm, tắt bộ lọc khi cho xem kết quả trên da
Giọng máy trung tính đọc thông báoCó thểNên nói rõ một lần trong phiên hoặc mô tả
Nhân vật hoạt hình do người điều khiểnKhông, ai cũng thấy là nhân vật vẽThường không thuộc diện "trông như thật"; ghi thêm cũng không hại
Hình người do máy tạo đọc kịch bảnCó, rõ ràngGhi rõ trên hình và trong mô tả; đọc kỹ chính sách về nội dung do máy tạo và nội dung quay sẵn
Ảnh, video sản phẩm do máy vẽCó, và ảnh hưởng quyết định muaTránh dùng thay hình sản phẩm thật; nếu minh hoạ thì ghi rõ là hình minh hoạ
Hình hoặc giọng giống một người thật cụ thểCó, và gây hại cho người đóChỉ khi người đó đồng ý rõ ràng; không thì đừng làm, nhãn nào cũng không cứu được

Hai dòng cuối là nơi rủi ro lớn nhất, và cũng là nơi nhãn giúp ít nhất. Ghi "hình do máy tạo" không biến một bức ảnh sản phẩm đẹp hơn hàng thật thành lời giới thiệu trung thực, và không biến việc lấy gương mặt người khác thành hợp lệ.

Vì sao nên minh bạch kể cả khi chưa ai bắt

Chờ tới khi bị bắt buộc mới làm là cách tính thiệt. Có bốn lý do thực dụng để làm trước:

Niềm tin là thứ bán hàng. Người mua qua live trả tiền cho thứ họ chưa cầm, dựa vào người đang nói. Biết trước mình đang xem hình máy, họ cân nhắc món hàng theo thông tin. Tự phát hiện ra giữa chừng, họ cân nhắc lại xem shop còn giấu gì nữa. Cùng một sự thật, hai kết cục.

Rủi ro bị gỡ, bị hạn chế. Quy định đang theo hướng siết dần, và nền tảng có thể áp quy định mới lên nội dung đang chạy. Kênh đã quen ghi rõ từ đầu thì không phải sửa gì khi quy định thay đổi. Kênh lấy việc "không ai nhận ra" làm điểm tựa thì đứng trên nền có thể sụt bất kỳ lúc nào.

Người xem tố giác nhanh hơn máy quét. Một bình luận "cái này là AI mà không nói" kèm ảnh chụp màn hình lan trong các nhóm mua sắm gây hại hơn mọi biện pháp của nền tảng. Bạn không kiểm soát được việc đó, chỉ phòng trước được.

Trách nhiệm với lời quảng cáo không đổi. Dù miệng nói là người hay máy, người bán chịu trách nhiệm về thông tin sản phẩm. Minh bạch về công cụ đi cùng với kỷ luật soát kịch bản, và cả hai giảm khả năng dính khiếu nại.

Cách ghi rõ mà không làm hỏng phiên live

Minh bạch không cần một bảng cảnh báo to đùng. Mấy cách dưới đây đủ rõ và không gây khó chịu:

  • Dòng chữ nhỏ cố định ở một góc hình: "Người dẫn do máy tạo. Nhân viên trực trả lời bình luận." Đặt chỗ không bị các nút của nền tảng che.
  • Câu đầu trong mô tả phiên: "Phiên này dùng người dẫn ảo đọc phần giới thiệu sản phẩm; mọi câu hỏi có nhân viên thật trả lời."
  • Câu trong chính kịch bản, lặp lại mỗi vòng: "Mình là người dẫn ảo của shop, bạn hỏi gì cứ để lại bình luận, sẽ có bạn nhân viên trả lời ngay."
  • Với giọng máy xen trong phiên người thật, người dẫn nói một lần đầu phiên: "Mấy đoạn thông báo ưu đãi là giọng đọc máy, còn mình thì bằng xương bằng thịt nha."
  • Với phụ đề hoặc bản dịch do máy: một dòng "Phụ đề tự động, có thể có lỗi" gần dòng chữ.
  • Bật công tắc khai báo của nền tảng nếu màn hình thiết lập buổi phát có. Tự ghi rõ không thay cho việc khai theo cách nền tảng yêu cầu.

Điểm chung của các câu mẫu: nói kèm điều người xem được lợi, tức là có người thật sẵn sàng trả lời. Thông báo "đây là máy" đứng một mình nghe như lời từ chối; đi cùng "có người trực" thì thành lời mời.

Tự đọc chính sách của nền tảng: tìm gì, ghi lại gì

Không bài viết nào thay được việc đọc bản hiện hành. Việc này mất chừng nửa giờ mỗi nền tảng nếu làm có thứ tự:

  1. Vào trang trợ giúp hoặc trung tâm chính sách của nền tảng. Tìm theo các cụm: nội dung do AI tạo, nội dung tổng hợp, nội dung đã qua chỉnh sửa, khai báo, tiết lộ.
  2. Đọc phần định nghĩa trước: nền tảng coi cái gì là nội dung phải khai. Chép lại nguyên câu.
  3. Tìm xem văn bản có nhắc riêng tới phát trực tiếp không. Nếu không nhắc, đừng tự suy ra là được miễn.
  4. Đọc thêm chính sách về nội dung quay sẵn hoặc lặp lại trong phiên trực tiếp, vì người dẫn ảo đọc vòng lặp có thể rơi vào đây.
  5. Với sàn thương mại điện tử, đọc cả quy định dành cho người bán về phiên live và về thông tin sản phẩm.
  6. Mở màn hình thiết lập một buổi phát thử, tìm xem có ô hay công tắc khai báo nội dung do máy tạo không.
  7. Ghi lại ngày đọc và những câu đã chép. Đặt lịch đọc lại mỗi quý, hoặc ngay khi nền tảng gửi thông báo cập nhật chính sách.
  8. Điều gì không rõ, hỏi bộ phận hỗ trợ của nền tảng bằng chữ và lưu phản hồi.

Nếu việc dùng AI của bạn chạm tới hình ảnh, giọng nói của người khác, hoặc tới quảng cáo ngành hàng nhạy cảm như thực phẩm chức năng, mỹ phẩm, thì ngoài chính sách nền tảng còn có pháp luật về quảng cáo, bảo vệ người tiêu dùng và quyền với hình ảnh cá nhân. Phần đó nên hỏi luật sư; bài này chỉ mô tả nguyên tắc chung.

Những thứ nhãn không cứu được

Gắn nhãn là điều kiện cần của sự trung thực, không phải giấy phép cho mọi thứ. Có ba loại nội dung mà dù ghi rõ là do máy tạo vẫn là vấn đề.

Thông tin sai về sản phẩm. Người dẫn ảo nói kem "trị dứt" một bệnh da, có ghi nhãn AI hay không thì đó vẫn là lời quảng cáo sai. Nhãn nói về cách tạo ra hình, không nói gì về sự thật của lời.

Giả một người thật. Dựng gương mặt, giọng nói của người nổi tiếng hoặc của bất kỳ ai chưa đồng ý để giới thiệu hàng là xâm phạm tới chính người đó. Dòng chữ "hình do AI tạo" ở góc màn hình không thay được sự cho phép của họ. Chuyện thoả thuận với người mẫu gốc được nói kỹ ở bài người dẫn ảo livestream là gì.

Nội dung vốn đã vi phạm tiêu chuẩn cộng đồng. Hàng cấm, nội dung gây hiểu lầm, kêu gọi tương tác sai cách. Máy tạo hay người tạo đều bị xử lý như nhau; các lỗi phổ biến có trong bài tiêu chuẩn cộng đồng khi livestream.

Nói gọn: nhãn trả lời câu hỏi "cái này được tạo ra thế nào". Người xem và nền tảng còn hỏi hai câu nữa: "nội dung có đúng không" và "bạn có quyền dùng không". Ba câu trả lời đều phải ổn.

Câu hỏi thường gặp

Livestream bằng người dẫn ảo có bắt buộc gắn nhãn AI không?

Tuỳ nền tảng và thời điểm. Nhiều nền tảng yêu cầu người đăng tự khai nội dung do máy tạo trông như thật, nhưng cách áp dụng cho phiên trực tiếp chưa đồng đều. Bạn cần đọc chính sách hiện hành của nơi mình phát; trong lúc đó, tự ghi rõ trên hình và trong mô tả là cách an toàn.

Dùng AI viết kịch bản rồi tự nói thì có phải gắn nhãn không?

Thông thường là không, vì người xem thấy và nghe một người thật, còn máy chỉ trợ giúp khâu chuẩn bị. Các chính sách thường nhắm vào hình, tiếng do máy tạo có thể bị tưởng là thật. Dù vậy bạn vẫn chịu trách nhiệm đầy đủ về nội dung mình nói.

Dùng bộ lọc làm đẹp khi live có bị coi là nội dung AI không?

Mỗi nền tảng vạch ranh giới một kiểu, nên cần xem quy định cụ thể. Về mặt nghề, điều quan trọng hơn là không để bộ lọc làm sai lệch kết quả sản phẩm: khi cho xem hiệu quả của mỹ phẩm trên da, nên tắt bộ lọc để người mua thấy đúng.

Không gắn nhãn AI thì có thể bị xử lý thế nào?

Tuỳ quy định từng nền tảng, hậu quả có thể gồm bị nền tảng tự gắn nhãn, hạn chế hiển thị, gỡ nội dung hoặc biện pháp với tài khoản khi tái phạm. Ngoài ra còn rủi ro người xem tự phát hiện và mất lòng tin, thứ khó khôi phục hơn một video bị gỡ.

Ghi rõ là AI rồi thì có được dùng gương mặt người nổi tiếng không?

Không. Nhãn chỉ cho biết nội dung được tạo ra thế nào, không thay được sự đồng ý của người có hình ảnh, giọng nói bị dùng. Dựng hình hay giọng của người khác khi chưa được phép vẫn là xâm phạm quyền của họ, bất kể có ghi nhãn hay không.

Bao lâu nên xem lại chính sách về nội dung AI của nền tảng?

Nên đọc lại mỗi quý và mỗi khi nền tảng gửi thông báo cập nhật điều khoản. Đây là mảng quy định đang thay đổi nhanh. Ghi lại ngày đọc và các câu quan trọng để dễ so sánh với lần sau.

chính sách nền tảng về aigắn nhãn ai livestreamgắn nhãn nội dung aigiả mạo khuôn mặt giọng nóikhai báo người dẫn ảokhai báo nội dung aiminh bạch với người xemnội dung do máy tạoquy định livestreamrủi ro bị gỡ nội dung

Điều kiện, giới hạn và chính sách của các nền tảng nêu trong bài được ghi theo thời điểm cập nhật và có thể thay đổi. Thấy chỗ cần đính chính? Báo cho ban biên tập.

Đọc tiếp

Cùng chuyên mục

Từ đội làm tạp chí này

VietnamStream: phát trực tiếp một lần, lên mọi nền tảng

Phòng phát ngay trên trình duyệt, mời khách bằng một đường link, phát cùng lúc lên Facebook, YouTube, TikTok. Tải video lên để hẹn giờ hoặc phát lặp 24/7. Có gói miễn phí.