Hát livestream kiếm tiền: nền tảng, quà tặng và những điều cần biết
Người hát trên sóng sống bằng quà tặng, hợp đồng giờ phát và lời mời biểu diễn. Trước khi tính chuyện thu, cần hiểu bản quyền bài hát, nhạc đệm và cách giữ giọng qua nhiều đêm.
Hát livestream kiếm tiền chủ yếu từ ba nguồn: quà tặng ảo của người nghe, hợp đồng giờ phát với nền tảng hoặc công ty quản lý, và lời mời biểu diễn đến từ danh tiếng gây được trên sóng.
Tỉ lệ chia quà tuỳ nền tảng, thời điểm và hợp đồng, phải xem trong ứng dụng. Điều cần hiểu trước khi bắt đầu là bản quyền: hát bài của người khác trên nền nhạc đệm có sẵn luôn kèm rủi ro bị tắt tiếng hoặc gỡ video.
Ba nguồn thu của người hát trên sóng
Khác với người phát game, người hát gần như không sống bằng quảng cáo. Tiền đến từ ba đường:
Quà tặng ảo. Người nghe nạp tiền đổi lấy xu của nền tảng, dùng xu gửi quà khi bạn hát. Quà quy thành điểm trong tài khoản của bạn, điểm đổi ra tiền để rút. Nền tảng giữ lại một phần ở các khâu trong chuỗi đó. Mức giữ lại khác nhau giữa các ứng dụng và đổi theo thời điểm, nên con số duy nhất đáng tin là bảng quy đổi hiện trong phần ví của chính tài khoản bạn.
Hợp đồng giờ phát. Một số nền tảng và công ty quản lý trả khoản cố định hoặc thưởng khi bạn phát đủ số giờ, số ngày hợp lệ trong tháng và đạt mức quà tối thiểu. Đây là nguồn đều nhất, nhưng cũng là nguồn ràng buộc nhất: phát thiếu một ngày có thể mất cả khoản thưởng, và công ty quản lý thường chia thêm một phần trên tiền quà theo hợp đồng.
Mời biểu diễn và việc ngoài sóng. Khi có người nghe trung thành, bạn bắt đầu được mời hát ở quán cà phê nhạc, tiệc cưới, sự kiện công ty, thu âm theo yêu cầu, dạy hát. Nguồn này không qua nền tảng, và với nhiều người đây mới là phần ổn định về lâu dài.
Chuỗi quy đổi quà và phép ứng xử với người tặng được nói kỹ trong bài quà tặng ảo khi livestream. Ở đây chỉ cần nhớ một điều: tiền quà bạn nhìn thấy trên màn hình không phải là tiền về tài khoản.
Chọn nơi hát: ứng dụng chuyên hát hay mạng xã hội lớn
Không nêu tên từng ứng dụng vì chính sách thay đổi nhanh. Có thể chia nơi hát thành ba loại, mỗi loại hợp với một kiểu người:
| Loại nơi phát | Điểm mạnh | Điều phải chấp nhận |
|---|---|---|
| Ứng dụng giải trí chuyên phát trực tiếp nhận quà | Người vào đó để nghe và tặng quà; có đấu giao lưu giữa hai phòng, bảng xếp hạng, hợp đồng giờ phát | Áp lực chỉ tiêu, văn hoá tặng quà đậm, dễ bị cuốn vào chiều lòng người tặng lớn |
| Mạng xã hội video ngắn có phát trực tiếp | Video hát ngắn có thể đưa người lạ vào buổi phát; công cụ quà tặng có sẵn nếu tài khoản đủ điều kiện | Hệ thống nhận diện nhạc chặt; người vào ra nhanh, khó giữ lâu |
| Nền tảng video dài và mạng xã hội bạn bè | Buổi phát lưu lại thành video, tìm kiếm được về sau; hợp với người hát mộc, hát theo chủ đề | Quà tặng thưa hơn; video phát lại dễ bị khiếu nại bản quyền nhất |
Cách chọn thực tế: hát thử mỗi nơi vài buổi vào cùng khung giờ, ghi lại số người ở lại quá mười phút và số người quay lại buổi sau. Nơi nào người nghe quay lại thì ở đó hợp với giọng và dòng nhạc của bạn. Đừng chọn theo câu chuyện thu nhập của người khác, vì dòng nhạc, khung giờ và cách trò chuyện của mỗi người khác nhau.
Bản quyền bài hát và nhạc đệm: phần phải hiểu trước khi hát
Một bài hát bạn trình bày lại trên sóng có ít nhất hai lớp quyền. Lớp thứ nhất là quyền của người viết nhạc và lời. Lớp thứ hai là quyền với bản ghi âm, trong đó có cả bản nhạc đệm karaoke bạn mở làm nền: người làm bản phối đó cũng là chủ một bản ghi.
Việc bạn được hát bài nào trên nền tảng nào phụ thuộc nền tảng đó có thoả thuận giấy phép với bên giữ quyền hay không, và thoả thuận ấy phủ tới đâu. Có nơi có thoả thuận cho một kho nhạc nhất định, có nơi chỉ phủ video ngắn mà không phủ phát trực tiếp, có nơi không công bố. Người hát gần như không thể tự biết đầy đủ, nên hãy coi mọi buổi hát lại bài của người khác là có rủi ro.
Rủi ro trông như thế nào
- Buổi phát bị tắt tiếng từng đoạn hoặc bị ngắt giữa chừng khi hệ thống nhận ra bản ghi.
- Video phát lại bị tắt tiếng, bị chặn ở một số nước, hoặc bị gỡ.
- Tài khoản nhận cảnh cáo; tái diễn nhiều lần có thể bị hạn chế quyền phát.
- Doanh thu quảng cáo của video lưu lại, nếu có, chuyển về bên giữ quyền.
Cách giảm rủi ro mà vẫn hát được
Tự đệm đàn hoặc nhờ bạn đệm thay cho mở bản phối có sẵn: hệ thống nhận diện khớp bản ghi dễ hơn nhiều so với khớp một giai điệu hát mộc. Dùng nhạc đệm bạn được cấp phép rõ ràng, giữ lại thư hoặc hoá đơn cấp phép. Hát sáng tác của chính bạn. Ghi tên tác giả khi giới thiệu bài, đó là phép lịch sự của nghề dù nó không thay cho giấy phép. Và đừng tin câu “ghi nguồn là được”: ghi nguồn không biến việc dùng nhạc chưa xin phép thành hợp lệ.
Nếu định hát để thu tiền vé, hát trong sự kiện thương mại hoặc phát hành bản thu, việc xin phép là bắt buộc và nên hỏi tổ chức đại diện quyền tác giả hoặc luật sư về thủ tục.
Một buổi hát giữ người nghe: danh sách bài và nhịp trò chuyện
Người nghe hát trên sóng không ngồi như khán giả phòng trà. Họ vào giữa chừng, nghe một đoạn, quyết định ở lại hay lướt đi trong vài chục giây. Vì vậy buổi hát cần nhịp: ba bốn bài rồi một quãng trò chuyện, không hát liền mười bài, cũng không nói mười phút mới hát.
Soạn danh sách bài trước mỗi buổi, khoảng mười lăm bài cho hai giờ, xếp theo sức giọng: mở bằng bài vừa tầm để làm ấm, đặt bài cao và bài tủ vào giữa buổi khi phòng đông nhất, kết bằng bài nhẹ. Chừa năm bài trống cho yêu cầu. Khi nhận yêu cầu, nói thật nếu chưa thuộc: “Bài này mình chưa tập kỹ, cho mình hẹn tối thứ sáu nhé.” Một lời hẹn giữ đúng kéo người đó quay lại, còn hát một bài chưa thuộc thì hỏng cả hai phía.
Giữa các bài, đọc tên người mới vào, kể một câu về bài sắp hát: nghe lần đầu ở đâu, vì sao chọn. Hai ba câu là đủ. Người ta nhớ câu chuyện gắn với bài hát lâu hơn nhớ nốt cao.
Về tiếng, người hát bị soi kỹ hơn mọi thể loại khác: tiếng trễ so với nhạc, tiếng vỡ ở nốt to, nhạc đè giọng. Phần thiết bị nằm trong bài hát livestream cần thiết bị âm thanh gì. Việc phải làm trước mỗi buổi là tự nghe thử bằng một tài khoản phụ, tai nghe cắm vào, trong ít nhất hai bài.
Giữ giọng khi hát nhiều đêm liền
Giọng là tài sản duy nhất không thay được. Người hát theo hợp đồng giờ phát mất giọng nhiều hơn vì nói xen giữa các bài chứ không hẳn vì hát. Mấy thói quen dưới đây người hát lâu năm đều giữ:
- Làm ấm giọng mười phút trước giờ lên sóng: ngân môi, ngân mũi từ thấp lên cao, chưa hát lời.
- Uống nước ấm từng ngụm nhỏ suốt buổi. Tránh nước đá, tránh hắng giọng mạnh; muốn hắng thì nuốt một ngụm nước thay.
- Không gào để lấn tiếng nhạc. Nhạc to quá thì hạ nhạc, không nâng giọng.
- Giữa các bài nói bằng giọng thường, không nói thì thầm kéo dài: thì thầm làm dây thanh căng hơn bạn tưởng.
- Xếp tối đa hai bài nặng liền nhau, sau đó một bài nhẹ hoặc một quãng trò chuyện.
- Mỗi tuần có ít nhất một ngày không hát. Khàn quá ba ngày không đỡ thì nghỉ hẳn và đi khám tai mũi họng, đừng cố cho đủ chỉ tiêu.
Khi ký hợp đồng giờ phát, hỏi rõ ngày nghỉ ốm được tính thế nào. Một hợp đồng không cho nghỉ khi mất giọng là hợp đồng đổi sức khoẻ lấy thưởng, và giọng hỏng rồi thì không còn gì để ký tiếp.
Ranh giới với người tặng quà
Thể loại hát gần với người nghe hơn mọi thể loại, nên ranh giới phải đặt từ buổi đầu, lúc chưa ai vượt:
Cảm ơn ngang nhau về thái độ. Quà lớn được cảm ơn lâu hơn là chuyện tự nhiên, nhưng người tặng món nhỏ cũng phải được gọi tên. Phòng hát mà chỉ người tặng lớn được nhìn thấy thì người nghe bình thường rời đi, và chính họ mới là số đông giữ phòng.
Quà không mua được yêu cầu riêng. Tặng quà để yêu cầu bài hát là bình thường. Tặng quà để đòi số điện thoại, gọi video riêng, gặp mặt, ăn mặc theo ý thì không. Chuẩn bị sẵn một câu và dùng đúng câu đó mỗi lần: “Cảm ơn anh đã ủng hộ. Mình chỉ gặp mọi người trên sóng thôi, anh muốn nghe bài gì mình hát tặng nhé.”
Không trò chuyện riêng kiểu tình cảm để giữ người tặng. Nhiều nơi ngầm khuyến khích việc này vì nó ra quà nhanh. Nó cũng là đường ngắn nhất tới chuyện bị đeo bám, bị đòi lại quà, bị dựng chuyện. Giữ mọi trao đổi ở nơi công khai hoặc ở tài khoản công việc.
Không xin quà, không kể khổ để được tặng. Nhắc chỉ tiêu một lần khi đấu giao lưu thì được. Nài nỉ, trách người không tặng, kể hoàn cảnh là thứ làm phòng hát mất phẩm giá và mất người nghe tử tế.
Nếu thấy một người tặng dồn dập quá sức, hoặc có dấu hiệu chưa đủ tuổi, hãy nói thẳng trên sóng rằng bạn không muốn ai tặng quá khả năng và ngừng khuyến khích. Mất một khoản quà dễ chịu hơn nhiều so với mang tiếng về sau.
Trước khi coi đây là một nghề
Hát trên sóng là nghề có thật, nhưng thu nhập không đều và phụ thuộc nặng vào một nhóm nhỏ người tặng. Một hai người tặng lớn rời phòng là tháng đó khác hẳn. Vì vậy đừng lấy tháng cao nhất làm mức sống, và đừng vay mượn dựa trên khoản quà chưa rút.
Thử trong ba tháng với lịch cố định, ví dụ bốn tối mỗi tuần, mỗi tối hai giờ, trước khi quyết định điều gì lớn. Trong ba tháng đó chỉ theo ba con số: bao nhiêu người ở lại quá mười phút, bao nhiêu cái tên quay lại từ bốn buổi trở lên, và giọng bạn sau mỗi tuần còn khoẻ không. Tiền quà ghi lại nhưng xếp sau.
Song song, xây thứ không nằm trong tay nền tảng: một kênh lưu các bản hát mộc do chính bạn đệm, danh sách người từng mời bạn hát, vài bài sáng tác riêng. Ứng dụng có thể đổi chính sách chia quà bất cứ lúc nào. Giọng hát, bài của riêng bạn và những người nghe biết tên bạn thì đi theo bạn sang bất kỳ nơi nào.
Câu hỏi thường gặp
Hát livestream được chia bao nhiêu phần tiền quà?
Không có một tỉ lệ chung. Mức chia tuỳ nền tảng, thời điểm, khu vực và việc bạn có ký qua công ty quản lý hay không. Hãy xem bảng quy đổi trong phần ví của ứng dụng và đọc điều khoản chia trong hợp đồng, đừng dựa vào con số nghe truyền miệng.
Hát cover trên livestream có vi phạm bản quyền không?
Có thể có. Việc hát lại bài của người khác hợp lệ hay không phụ thuộc nền tảng có thoả thuận giấy phép phủ bài đó và hình thức phát trực tiếp hay không. Người hát thường không biết chắc, nên rủi ro bị tắt tiếng, gỡ video hoặc cảnh cáo luôn tồn tại, nhất là khi mở bản nhạc đệm có sẵn.
Vì sao video hát live bị tắt tiếng sau khi phát xong?
Hệ thống nhận diện nhạc của nền tảng quét cả video lưu lại, đôi khi kỹ hơn lúc đang phát. Khi khớp với một bản ghi có chủ, đoạn đó bị tắt tiếng hoặc cả video bị chặn. Tự đệm đàn và hát mộc ít bị khớp hơn dùng bản phối karaoke tải về.
Giọng bình thường có hát livestream kiếm tiền được không?
Được, nếu bạn hát đúng nhịp, chọn bài vừa tầm giọng và trò chuyện có duyên. Người nghe trên sóng tìm sự gần gũi nhiều hơn kỹ thuật thanh nhạc. Điều họ không bỏ qua là tiếng rè, tiếng trễ so với nhạc và người hát không nhớ tên ai.
Có nên ký hợp đồng giờ phát với công ty quản lý khi mới bắt đầu hát?
Nên hát tự do vài tháng trước để biết mình giữ được lịch nào. Khi xem hợp đồng, đọc kỹ số giờ và số ngày bắt buộc, phần công ty giữ trên tiền quà, điều khoản độc quyền, ngày nghỉ ốm và mức phạt khi chấm dứt. Nhờ người hiểu hợp đồng đọc cùng.
Mỗi buổi hát livestream nên dài bao lâu?
Với người mới, khoảng một tiếng rưỡi tới hai tiếng là vừa sức giọng và đủ để người nghe kịp vào. Hát dài hơn chỉ nên khi đã quen làm ấm giọng và xen quãng nghỉ. Hợp đồng yêu cầu nhiều giờ hơn thì chia thành hai ca cách xa nhau.
Điều kiện, giới hạn và chính sách của các nền tảng nêu trong bài được ghi theo thời điểm cập nhật và có thể thay đổi. Thấy chỗ cần đính chính? Báo cho ban biên tập.
