Livestream bị giật lag: phân biệt lỗi mạng, lỗi máy, lỗi nền tảng
Giật vì mạng và giật vì máy trông giống nhau trên màn hình người xem nhưng chữa ngược nhau. Một máy thứ hai và một bản ghi cục bộ đủ để tách hai loại.
Livestream bị giật lag có ba nguồn: mạng tải lên không đủ hoặc không ổn, máy quá tải khi mã hoá hình, và hiếm hơn là sự cố phía nền tảng. Việc đầu tiên là biết giật ở phía bạn hay phía người xem: mở buổi phát trên một máy thứ hai dùng mạng khác.
Máy thứ hai cũng giật thì lỗi ở phía phát. Khi đó ghi thử một đoạn ngay trên máy: bản ghi mượt nghĩa là lỗi mạng, hãy hạ bitrate còn khoảng một nửa tốc độ tải lên và dùng mạng dây; bản ghi cũng giật nghĩa là lỗi máy, hãy hạ độ phân giải và đóng bớt ứng dụng. Chỉ một số người xem bị giật thì nguyên nhân là mạng của họ.
Giật ở phía bạn hay phía người xem: kiểm bằng máy thứ hai
Một dòng bình luận "lag quá" không cho biết ai đang lag. Có thể cả buổi phát giật với mọi người. Có thể chỉ người đó đang xem bằng sóng yếu trên xe buýt. Sửa cấu hình theo lời than của một người là cách làm hỏng một buổi phát đang chạy tốt.
Dụng cụ phân xử là một máy thứ hai: điện thoại của bạn hoặc của trợ lý, dùng mạng khác với mạng đang phát. Phát bằng Wi-Fi nhà thì máy kiểm dùng dữ liệu di động. Lý do phải khác mạng: nếu chính đường mạng nhà đang nghẽn, máy kiểm cùng mạng sẽ giật vì tải xuống chậm, và bạn kết luận sai. Nhớ tắt tiếng hoặc cắm tai nghe cho máy kiểm để không sinh tiếng vọng.
Xem trên máy kiểm một hai phút. Hình chạy đều: luồng của bạn ổn, lời than đến từ phía người xem. Hình khựng, đứng, nhảy cóc: lỗi nằm ở phía phát hoặc ở nền tảng, đi tiếp các bước dưới. Trong lúc đó hỏi nhanh người xem: "Hình có bị giật không mọi người, ai thấy bình thường gõ số 1, ai bị giật gõ số 2 giúp mình." Tỉ lệ hai con số cho bạn bức tranh mà một lời than không cho được.
Nhìn kiểu giật để đoán nguồn
Giật có nhiều dạng, mỗi dạng nghiêng về một nguyên nhân. Quan sát trên máy kiểm rồi đối chiếu:
| Thấy trên máy kiểm | Nghiêng về | Kiểm tiếp bằng |
|---|---|---|
| Hình và tiếng cùng dừng, hiện vòng xoay chờ tải, rồi chạy tiếp | Mạng tải lên của người phát, hoặc mạng của máy kiểm | Đo tốc độ tải lên; xem số khung bị bỏ do mạng |
| Tiếng trơn tru nhưng hình nhảy từng nấc, cử động như tua nhanh từng đoạn | Máy quá tải khi dựng hoặc mã hoá hình | Bản ghi thử trên máy; xem mức tải bộ xử lý |
| Mười lăm phút đầu mượt, càng về sau càng giật | Máy nóng dần và tự giảm hiệu năng | Sờ thân máy; so đầu buổi với cuối buổi |
| Giật đúng lúc chuyển cảnh, mở cửa sổ khác, bật hiệu ứng | Máy thiếu sức ở những khoảnh khắc nặng | Gỡ bớt nguồn trong cảnh rồi thử lại |
| Hình và tiếng lệch nhau, miệng nói trước tiếng tới sau | Thiết bị ghi hình hoặc webcam trễ so với micro | Đặt độ trễ đồng bộ cho nguồn tiếng |
| Máy kiểm mượt, vài người vẫn than | Mạng hoặc máy của chính những người đó | Không sửa gì ở phía phát |
Bảng chỉ để định hướng. Phép thử quyết định vẫn là bản ghi cục bộ: bấm ghi hình trong phần mềm đang phát, ghi một phút với đúng cảnh và cấu hình đó, rồi xem lại. Bản ghi không đi qua mạng, nên nó mượt mà bản phát giật thì mạng là thủ phạm; nó cũng giật thì máy là thủ phạm.
Lỗi mạng: tốc độ tải lên không đủ hoặc không ổn
Đây là nguồn giật hay gặp nhất, nên nếu chưa rõ thì nghi mạng trước. Dấu hiệu: bản ghi cục bộ mượt, bản phát thì khựng.
Đo đúng thứ cần đo. Phát trực tiếp dùng chiều tải lên. Gói cước quảng cáo bằng tốc độ tải xuống, và ở nhiều gói hai chiều chênh nhau xa. Đo tốc độ tải lên ba lần vào đúng khung giờ hay phát, ghi lại con số thấp nhất.
Hạ bitrate còn khoảng một nửa tốc độ tải lên. Bitrate (lượng dữ liệu gửi đi mỗi giây) của hình cộng tiếng phải nằm gọn trong đường truyền và còn dư chỗ cho những lúc mạng hụt. Đo được 6 Mbps thì đặt quanh 3.000 kbps. Nhiều người đặt 5.500 kbps vì "mạng 6 Mbps mà", rồi cứ vài phút hình lại khựng. Khoảng dư một nửa là thứ nuốt các cú hụt đó.
Dùng mạng dây. Wi-Fi chia sóng với mọi thiết bị trong nhà và với cả bộ phát của hàng xóm; tốc độ trung bình có thể cao nhưng từng giây một lại trồi sụt. Một sợi dây mạng từ bộ định tuyến tới máy tính loại bỏ nguyên một lớp bất ổn. Với điện thoại, đứng gần bộ phát, dùng băng tần 5 GHz, hoặc dùng đầu chuyển sang cổng mạng dây nếu máy hỗ trợ.
Dọn những thứ đang tranh đường tải lên. Sao lưu ảnh lên đám mây, camera an ninh, máy khác đang gọi video, trò chơi đang cập nhật. Tạm dừng chúng trong giờ phát. Đây là nguyên nhân của kiểu giật "tự nhiên hôm nay bị" mà cấu hình không hề đổi.
Phân biệt không đủ với không ổn. Không đủ thì giật suốt, hạ bitrate là hết. Không ổn thì lúc bị lúc không dù bitrate đã thấp; khi đó vấn đề là chất lượng đường truyền, cần đổi cách nối mạng hoặc gọi nhà mạng kiểm tra đường dây.
Lỗi máy: quá tải khi mã hoá và nóng
Dấu hiệu: bản ghi cục bộ cũng giật, tiếng thường vẫn trơn, quạt máy rú lên. Máy không kịp nén hình theo thời gian thực nên phải bỏ khung. Sửa theo thứ tự:
Hạ độ phân giải trước. Từ 1080p xuống 720p, số điểm ảnh máy phải nén giảm hơn một nửa. Đây là thay đổi cho hiệu quả lớn nhất với một lần chỉnh. Tiếp theo là giảm từ 60 xuống 30 khung hình mỗi giây nếu đang để 60.
Đóng ứng dụng. Trình duyệt mở vài chục thẻ, phần mềm chỉnh ảnh, trò chơi chạy nền đều giành bộ xử lý và bộ nhớ với phần mềm phát. Trước giờ lên sóng, đóng mọi thứ không phục vụ buổi phát. Trên điện thoại, đóng các ứng dụng nền và tắt chế độ tiết kiệm pin, vì chế độ này ghìm hiệu năng.
Chọn cách mã hoá hợp với máy. Trong OBS, mã hoá bằng bộ xử lý có các mức thiết lập sẵn từ chậm tới nhanh; mức càng nhanh càng nhẹ máy. Máy có card đồ hoạ rời thì chuyển việc mã hoá sang card, bộ xử lý được rảnh ra đáng kể.
Làm nhẹ cảnh. Mỗi nguồn trong cảnh là một việc máy phải làm: nguồn trình duyệt, video nền lặp, nhiều webcam, bộ lọc làm đẹp, phông xanh. Gỡ từng thứ và xem máy dễ thở hơn ở thứ nào.
Coi chừng nhiệt. Máy tính xách tay kê trên nệm bị bít khe gió; chạy bằng pin thì nhiều máy tự giảm hiệu năng. Kê máy lên mặt cứng, cắm sạc, để thoáng hai bên. Điện thoại nóng thì tự hạ sáng màn hình, rớt khung, nặng hơn là tự thoát ứng dụng; phần này có bài riêng về điện thoại nóng, tự tắt khi livestream lâu.
Nếu đã hạ xuống 720p ở 30 khung hình mỗi giây, cảnh tối giản mà bản ghi vẫn giật, lúc đó mới là chuyện cấu hình máy không đủ; bài máy tính cấu hình thế nào thì đủ để livestream mượt giúp bạn biết cần nâng linh kiện nào.
Đọc con số của OBS để biết chính xác khâu nào hụt
OBS (phần mềm dựng hình và phát luồng miễn phí) có bảng Thống kê, mở từ trình đơn trên cùng, tách sẵn ba loại khung hình bị mất. Hiểu ba dòng này thì không cần đoán nữa.
Dòng thứ nhất đếm khung bị bỏ vì mạng: máy đã nén xong nhưng đường truyền không kịp chở đi. Dòng này tăng thì quay lại phần mạng, đừng đụng vào máy. Dòng thứ hai đếm khung lỡ do dựng hình chậm: card đồ hoạ không kịp ghép các nguồn thành một khung. Thủ phạm thường là cảnh quá nặng hoặc một trò chơi đang chiếm card. Dòng thứ ba đếm khung bị bỏ do mã hoá chậm: bộ xử lý không kịp nén. Chữa bằng mức thiết lập nhanh hơn, độ phân giải thấp hơn, hoặc chuyển sang mã hoá bằng card.
Cách đọc cho đúng: nhìn xu hướng, đừng nhìn con số tuyệt đối. Vài khung mất trong cả tiếng đồng hồ là bình thường. Con số nhích lên đều mỗi lần bạn liếc qua mới là báo động. Hãy thả bảng này ở một góc màn hình suốt buổi phát, và giao cho trợ lý liếc nó mỗi mươi phút. Người phát bằng điện thoại không có bảng nào như vậy, nên máy kiểm đặt bên cạnh chính là đồng hồ đo của bạn.
Chỉ một số người xem bị giật: mạng của họ
Khi máy kiểm chạy mượt và phần đông người xem báo bình thường, vài lời than còn lại gần như luôn đến từ đường mạng hoặc thiết bị của chính những người đó. Trình phát của nền tảng sẽ tự hạ chất lượng cho họ; nếu mạng yếu tới mức bản thấp nhất cũng không tải kịp thì hình đứng và xoay vòng chờ.
Bạn không sửa được mạng của người xem, nhưng cách trả lời quyết định họ ở lại hay đi. Bỏ qua thì họ nghĩ buổi phát lỗi. Một câu đáp mẫu: "Bên mình kiểm thấy hình đang chạy đều. Bạn thử thoát ra vào lại, hoặc đổi từ Wi-Fi sang 4G giúp mình nhé." Câu này vừa cho người đó cách xử lý, vừa báo cho những người khác biết buổi phát vẫn ổn.
Điều không nên làm là hạ cấu hình của cả buổi phát vì ba bốn người than. Hạ bitrate làm hình xấu đi cho tất cả mà không giúp được người mạng yếu, vì họ vốn đã được nhận bản thấp. Chỉ hành động khi số người báo giật tăng nhanh cùng lúc: đó là dấu hiệu lỗi đã chuyển về phía phát, và máy kiểm sẽ xác nhận điều đó.
Khi nào thì nghi nền tảng, và chuyện phát nhiều nơi cùng lúc
Lỗi phía nền tảng có thật nhưng hiếm, và nên là thứ nghi sau cùng. Dấu hiệu: bản ghi cục bộ mượt, OBS không báo mất khung nào, mạng đo vẫn tốt, vậy mà máy kiểm ở mạng khác vẫn giật; hoặc luồng bị ngắt rồi nối lại nhiều lần dù đường truyền yên. Phép thử: mở một buổi phát của kênh khác trên cùng nền tảng. Kênh đó cũng giật thì sự cố không nằm ở bạn. Việc làm được chỉ là báo với người xem, giữ luồng, và chờ.
Có một tình huống dễ bị nhầm là lỗi nền tảng: phát cùng lúc lên hai ba nơi bằng cách bắt máy tính đẩy hai ba luồng riêng. Mỗi luồng thêm là một lần mã hoá và một phần đường tải lên nữa. Máy và mạng đủ cho một luồng sẽ hụt khi gánh ba, và cả ba nơi cùng giật.
Lối ra cho tình huống đó là để máy chỉ gửi đúng một luồng tới một dịch vụ nhân luồng trên máy chủ, rồi dịch vụ đó chuyển tiếp tới từng nền tảng. Một lựa chọn là VietnamStream, nhận luồng từ OBS hoặc phát thẳng từ trình duyệt rồi đưa tới nhiều đích, có trang giới thiệu riêng về phát đa nền tảng từ một luồng. Cách này bớt tải cho máy và đường mạng của bạn, còn chất lượng của luồng gốc gửi đi thì vẫn do mạng nhà bạn quyết định.
Đang trên sóng mà giật: làm gì trong hai phút
Giữa buổi phát thì không có thời gian chẩn đoán đầy đủ. Thứ tự ứng cứu, mỗi bước chừng hai mươi giây:
- Liếc máy kiểm. Máy kiểm mượt thì trấn an người than và dẫn tiếp, không chỉnh gì.
- Máy kiểm giật: nhìn bảng Thống kê xem dòng nào đang tăng, hoặc nhìn ô báo tình trạng kết nối cạnh con số bitrate.
- Khung mất do mạng: nhờ người nhà ngừng tải, tắt Wi-Fi trên các thiết bị không cần, chuyển máy phát sang mạng dây hoặc sang điểm phát sóng di động nếu đã chuẩn bị sẵn.
- Khung mất do máy: đóng trình duyệt và ứng dụng thừa, chuyển sang một cảnh nhẹ hơn, tắt bộ lọc làm đẹp.
- Không cải thiện sau hai phút: báo người xem, kết thúc buổi, hạ độ phân giải và bitrate rồi phát lại. Nhiều nền tảng không cho đổi thông số mã hoá giữa buổi, nên đừng cố sửa nóng.
Sau buổi, làm phần việc chậm: ghi thử, đo mạng, đọc lại số liệu. Cách tự kiểm rằng đã sửa xong là một buổi phát thử riêng tư dài ít nhất mười phút với đúng cảnh nặng nhất của buổi thật, bảng Thống kê không nhích, máy kiểm chạy đều. Mười phút là mức tối thiểu vì lỗi do nhiệt và do mạng theo giờ không lộ ra trong hai phút đầu.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao biết livestream bị giật do mạng hay do máy?
Ghi một đoạn một phút ngay trên máy bằng chính phần mềm đang phát rồi xem lại. Bản ghi không qua mạng, nên nếu nó mượt mà buổi phát giật thì lỗi do mạng tải lên. Nếu bản ghi cũng giật thì máy đang quá tải khi dựng hoặc mã hoá hình, cần hạ độ phân giải và đóng bớt ứng dụng.
Mạng bao nhiêu Mbps thì livestream không bị giật?
Điều cần xem là tốc độ tải lên, và nó nên gấp khoảng hai lần bitrate bạn đặt. Phát 720p ở khoảng 3.000 kbps thì đường tải lên nên đạt đều từ khoảng 6 Mbps vào đúng giờ phát. Sự ổn định quan trọng hơn con số cao nhất, nên mạng dây thường cho kết quả tốt hơn Wi-Fi cùng gói cước.
Vì sao chỉ một vài người xem bảo live bị lag?
Khi phần đông người xem và máy kiểm của bạn đều thấy hình chạy đều, vài người bị giật là do mạng hoặc thiết bị của họ. Bạn không cần đổi cấu hình buổi phát. Hãy gợi ý họ thoát ra vào lại hoặc đổi nguồn mạng, và chỉ xem xét lại phía mình khi số người báo giật tăng đột ngột.
Live được một lúc mới bị giật, lúc đầu vẫn mượt, là do đâu?
Hai khả năng chính là máy nóng dần rồi tự giảm hiệu năng, hoặc mạng xấu đi theo giờ khi nhiều nhà xung quanh cùng dùng. Sờ thân máy và so bản ghi đầu buổi với cuối buổi để kiểm khả năng thứ nhất; đo tốc độ tải lên vào đúng thời điểm hay bị giật để kiểm khả năng thứ hai.
Hạ bitrate có làm hết giật khi livestream không?
Có, nếu nguyên nhân là đường tải lên không chở nổi bitrate đang đặt. Hạ xuống còn khoảng một nửa tốc độ tải lên đo được thì khung hình thôi bị bỏ. Nếu nguyên nhân là máy quá tải thì hạ bitrate gần như không giúp gì; khi đó phải hạ độ phân giải hoặc tốc độ khung hình.
Dùng Wi-Fi hay 4G để livestream đỡ lag hơn?
Không có câu trả lời chung, phải đo tại chỗ. Wi-Fi gần bộ phát và ít thiết bị dùng chung thường đều hơn; Wi-Fi qua vài bức tường có thể kém xa dữ liệu di động ở nơi sóng mạnh. Đo tốc độ tải lên của cả hai tại đúng vị trí sẽ phát và chọn đường cho con số đều hơn, không nhất thiết là cao hơn.
Điều kiện, giới hạn và chính sách của các nền tảng nêu trong bài được ghi theo thời điểm cập nhật và có thể thay đổi. Thấy chỗ cần đính chính? Báo cho ban biên tập.
