Phụ đề tự động, dịch trực tiếp khi livestream: hiện làm được tới đâu?
Phụ đề tự động giúp người xem tắt tiếng và khán giả nước ngoài, nhưng độ chính xác tiếng Việt phụ thuộc tiếng thu. Dịch trực tiếp mới nên dùng để nắm ý.
Phụ đề tự động livestream hiện làm được ở mức dùng được khi tiếng thu sạch và người nói rõ, và được tạo ở một trong hai nơi: tính năng của chính nền tảng (có hay không tuỳ nền tảng và ngôn ngữ), hoặc một công cụ gắn chữ vào hình trước khi luồng được phát đi.
Dịch trực tiếp sang tiếng khác thì mới nên dùng để người xem nắm ý, chưa nên dùng cho nội dung cần chính xác như giá, liều lượng, điều khoản. Độ chính xác với tiếng Việt phụ thuộc nhiều vào micro, cách nói và số lượng từ riêng.
Ai thật sự cần phụ đề trong một buổi live
Phụ đề không phải đồ trang trí. Nó phục vụ bốn nhóm người xem cụ thể, và biết mình nhắm nhóm nào giúp quyết định có đáng bỏ công không.
Người xem tắt tiếng. Người lướt điện thoại trên xe buýt, trong văn phòng, bên cạnh con đang ngủ. Họ dừng lại ở một buổi live vì thấy chữ đang nói điều họ quan tâm. Không có chữ, họ lướt qua mà không biết bạn nói gì.
Người khiếm thính và người nghe kém. Với họ, phụ đề là điều kiện để tham gia chứ không phải tiện ích.
Khán giả không cùng tiếng mẹ đẻ. Người nước ngoài học tiếng Việt, người Việt xem diễn giả nói tiếng Anh. Đọc chữ dễ hơn nghe, và chữ là đầu vào cho phần dịch.
Người xem trong môi trường ồn, hoặc khi tiếng buổi live không tốt. Sự kiện ngoài trời, hội trường vang. Phụ đề đỡ được phần nào, dù chính tiếng xấu cũng làm phụ đề kém đi.
Nếu phiên của bạn là bán hàng tối, người xem chủ yếu ở nhà và bật tiếng, phụ đề giúp ít. Nếu là hội thảo, bài giảng, buổi nói chuyện có khách quốc tế, hoặc nội dung nhắm tới người lướt nguồn tin vào ban ngày, phụ đề đáng cân nhắc nghiêm túc.
Hai nơi tạo phụ đề và khác biệt giữa chúng
Chữ có thể được sinh ra ở phía nền tảng, sau khi luồng của bạn tới nơi, hoặc ở phía bạn, trước khi luồng rời máy:
| Tiêu chí | Tính năng của nền tảng | Công cụ gắn chữ vào hình trước khi phát |
|---|---|---|
| Ai tạo chữ | Nền tảng nhận dạng tiếng nói trong luồng bạn gửi lên | Phần mềm trên máy bạn hoặc dịch vụ bạn thuê nghe micro và vẽ chữ lên hình |
| Có sẵn không | Tuỳ nền tảng, tuỳ ngôn ngữ, có khi tuỳ cả tài khoản; phải kiểm trong phần cài đặt buổi phát | Bạn tự chủ, miễn là công cụ hỗ trợ tiếng Việt |
| Người xem bật tắt | Thường tự bật tắt được | Không, chữ là một phần của hình |
| Phát nhiều nơi cùng lúc | Mỗi nơi một kết quả, nơi có nơi không | Mọi nơi thấy cùng một dòng chữ |
| Che hình | Nền tảng tự xếp chỗ | Bạn phải chừa chỗ trong bố cục |
| Bản phát lại | Tuỳ nền tảng có tạo lại phụ đề cho bản ghi không | Chữ nằm cứng trong bản ghi, sai cũng không sửa được |
| Chi phí | Thường không tính thêm | Miễn phí tới trả theo thời gian dùng, tuỳ công cụ |
Với phần lớn người làm nội dung tiếng Việt, câu hỏi đầu tiên là nền tảng mình phát có phụ đề trực tiếp cho tiếng Việt hay chưa. Điều này thay đổi theo thời gian và không giống nhau giữa các nền tảng, nên cách duy nhất chắc chắn là mở phần cài đặt của một buổi phát thử và tìm mục phụ đề. Nếu chưa có, lựa chọn còn lại là tự gắn chữ vào hình, thường qua một tiện ích bổ sung cho OBS (phần mềm dựng hình và phát luồng miễn phí) hoặc một dịch vụ nhận dạng giọng nói xuất ra dòng chữ để bạn đặt làm một lớp nguồn trong cảnh.
Ba yếu tố quyết định độ chính xác
Cùng một công cụ có thể cho kết quả đọc được hoặc không đọc nổi, tuỳ ba điều sau, xếp theo mức ảnh hưởng:
Tiếng sạch. Máy nhận dạng nghe đúng thứ micro thu được. Micro cài áo hoặc micro để gần miệng cho tiếng nói nổi hẳn lên trên tiếng phòng; micro của điện thoại đặt cách hai mét thu cả tiếng quạt, tiếng xe, tiếng vang tường, và máy phải đoán. Nhạc nền có lời là kẻ thù số một: máy cố chép cả lời bài hát. Nếu bạn định dùng phụ đề, đầu tư đầu tiên là micro chứ không phải phần mềm; xem bài chọn micro livestream.
Nói rõ, từng người một. Tốc độ vừa phải, tròn chữ, không nuốt âm cuối. Hai người nói chồng lên nhau thì gần như chắc chắn ra chữ lộn xộn. Giọng vùng miền đậm, tiếng lóng, nói lái làm tỉ lệ sai tăng. Không cần đổi giọng mình, chỉ cần chậm lại nửa nhịp ở những câu quan trọng.
Ít từ riêng. Tên thương hiệu, tên người, tên thuốc, thuật ngữ chuyên ngành, từ tiếng Anh chen giữa câu tiếng Việt là nơi máy sai nhiều nhất, vì nó thay bằng từ phổ thông nghe gần giống. Một số công cụ cho nạp trước danh sách từ riêng; có thì nạp tên sản phẩm, tên diễn giả, thuật ngữ sẽ dùng.
Tiếng Việt còn một khó khăn riêng: sai một thanh điệu là ra chữ khác nghĩa, và máy không có ngữ cảnh đủ dài khi phải ra chữ gần như tức thời. Vì vậy phụ đề trực tiếp tiếng Việt, kể cả khi tốt, vẫn có lỗi rải rác. Hãy coi đó là mức bình thường và quyết định dựa trên câu hỏi: người đọc có theo kịp ý không.
Đặt dòng chữ ở đâu trên hình khi tự gắn
Nếu chữ là một phần của hình, bạn chịu trách nhiệm về bố cục. Mấy nguyên tắc tránh được phần lớn lỗi nhìn thấy:
- Khung ngang: đặt ở một phần ba dưới, chừa lề hai bên, không sát mép vì một số nền tảng cắt mép hoặc phủ thanh điều khiển.
- Khung dọc: phần dưới màn hình thường bị ô bình luận, nút tặng quà, giỏ hàng của nền tảng che. Đưa dòng chữ lên khoảng giữa dưới, và phát thử xem thực tế bị che tới đâu.
- Hai dòng là tối đa. Ba dòng trở lên che mất sản phẩm hoặc gương mặt.
- Chữ to, nét đậm, có nền mờ phía sau. Người xem cầm điện thoại, chữ nhỏ là vô dụng. Nền mờ giúp chữ đọc được trên mọi phông.
- Đừng đặt chồng lên băng chữ ưu đãi hay tên diễn giả. Sắp lại bố cục để mỗi thứ một vùng.
- Chấp nhận độ trễ. Chữ thường hiện sau lời nói một nhịp. Đừng cố bù bằng cách làm trễ hình; người xem quen với việc chữ theo sau.
Một lưu ý cho phiên bán hàng: chữ sai gắn cứng lên hình có thể sai đúng chỗ nhạy cảm, như giá tiền hoặc tên sản phẩm. Nếu phiên có nhiều con số, cân nhắc chỉ bật phụ đề ở phần trò chuyện và dùng băng chữ soạn tay cho giá và ưu đãi.
Dịch trực tiếp: dùng để nắm ý, chưa dùng cho điều cần chính xác
Dịch trực tiếp là hai lớp máy chồng lên nhau: lớp thứ nhất chuyển tiếng nói thành chữ, lớp thứ hai dịch chữ đó sang tiếng khác. Lỗi ở lớp một được lớp hai dịch tiếp một cách trôi chảy, nên người đọc bản dịch không có cách nào biết câu trước mắt đã sai từ gốc. Phụ đề tiếng Việt sai một chữ thì người Việt còn đoán được; bản dịch của chữ sai ấy thì người nước ngoài chịu.
Thêm vào đó, dịch hay cần nghe hết câu, trong khi phụ đề trực tiếp phải hiện chữ khi câu chưa xong. Tiếng Việt và nhiều tiếng khác lại xếp trật tự từ khác nhau. Kết quả là bản dịch trực tiếp hay vỡ câu, sửa đi sửa lại trước mắt người xem.
Vì vậy, ranh giới dùng hợp lý lúc này như sau. Dùng được cho buổi trò chuyện, giới thiệu chung, phần hỏi đáp thân mật, nơi người xem nước ngoài chỉ cần biết đang nói về chuyện gì. Chưa nên dựa vào cho giá và điều kiện mua bán, hướng dẫn dùng thuốc hay liều lượng, nội dung pháp lý, cam kết của tổ chức, số liệu tài chính. Với những nội dung đó, hoặc có phiên dịch viên, hoặc chiếu sẵn bản dịch đã được người soát, hoặc nói rõ trên hình rằng bản dịch do máy tạo và chỉ để tham khảo.
Sự kiện có khách quốc tế và cần chính xác thì vẫn theo cách cũ: phiên dịch viên và một kênh tiếng riêng. Cách tổ chức có trong bài livestream hội nghị nhiều diễn giả, có phiên dịch.
Thử trước khi dùng cho buổi thật
Đừng bật phụ đề lần đầu ngay trong một buổi quan trọng. Một buổi thử hai mươi phút theo các bước sau cho bạn biết gần hết những gì cần biết:
- Tạo buổi phát thử ở chế độ chỉ mình bạn xem, trên đúng nền tảng và đúng thiết bị sẽ dùng.
- Bật phụ đề theo cách đã chọn: mục phụ đề của nền tảng nếu có, hoặc lớp chữ trong phần mềm phát.
- Đọc to một đoạn kịch bản thật dài năm phút, có tên sản phẩm, con số, tên riêng. Nói đúng tốc độ bạn hay nói.
- Xem trên một điện thoại khác, tắt tiếng hoàn toàn. Chỉ đọc chữ, bạn có hiểu mình đang nói gì không?
- Đếm lỗi theo loại: sai tên riêng, sai con số, sai từ thường. Sai từ thường nhiều là do tiếng thu; sai tên riêng là do từ vựng.
- Đổi một yếu tố rồi thử lại: micro gần hơn, tắt nhạc nền, nói chậm hơn. Xem lỗi giảm tới đâu.
- Nếu có bật dịch, nhờ một người biết ngôn ngữ đích đọc bản dịch năm phút đó và nói thật họ hiểu được bao nhiêu.
Kết quả thử trả lời luôn câu hỏi có nên dùng không. Nếu tắt tiếng mà vẫn theo được ý, dùng. Nếu phải đoán từng câu, sửa tiếng trước, hoặc chưa dùng.
Phụ đề cho bản phát lại: chỗ máy làm tốt hơn hẳn
Khi buổi live đã xong, bài toán dễ đi nhiều. Máy không còn phải ra chữ tức thời nên được nghe trọn câu, trọn đoạn, và cho kết quả chính xác hơn rõ rệt so với lúc trực tiếp. Quan trọng hơn, bạn có thời gian sửa: mở tệp phụ đề, dò các tên riêng và con số, chữa trong mười lăm phút.
Nhiều nền tảng video cho tải lên hoặc tự tạo phụ đề cho video đã đăng, người xem bật tắt tuỳ ý, và chữ đã soát thì dịch sang tiếng khác cũng đáng tin hơn. Với video ngắn cắt từ buổi live, công cụ dựng thường có sẵn chức năng tạo chữ theo lời nói; quy trình cắt và dùng lại có ở bài cắt buổi live thành video ngắn.
Vì thế một chiến lược thực tế cho người làm nội dung tiếng Việt: lúc trực tiếp, ưu tiên tiếng sạch và coi phụ đề là phần thêm nếu nền tảng có sẵn; sau buổi, làm phụ đề tử tế cho bản phát lại và các đoạn cắt. Người xem lại và người xem video ngắn mới là nhóm tắt tiếng nhiều nhất, và đó cũng là nơi công sức soát chữ được dùng lâu nhất.
Câu hỏi thường gặp
Livestream tiếng Việt có phụ đề tự động không?
Tuỳ nền tảng. Một số nền tảng có phụ đề trực tiếp cho một số ngôn ngữ, và danh sách ngôn ngữ thay đổi theo thời gian. Cách chắc chắn là mở phần cài đặt của một buổi phát thử để xem có mục phụ đề cho tiếng Việt không. Nếu chưa có, bạn có thể tự gắn chữ vào hình trước khi phát.
Phụ đề tự động khi livestream chính xác tới mức nào?
Không có một con số chung vì kết quả phụ thuộc vào tiếng thu, cách nói và lượng từ riêng. Với micro gần miệng, một người nói rõ, ít thuật ngữ, phụ đề thường đủ để theo ý. Với tiếng ồn, nhiều người nói chồng, nhiều tên riêng, lỗi tăng rất nhanh.
Làm sao thêm phụ đề trực tiếp khi phát bằng OBS?
OBS không có sẵn chức năng nhận dạng giọng nói, nên thường dùng một tiện ích bổ sung hoặc một dịch vụ nhận dạng xuất ra dòng chữ, rồi đặt dòng chữ đó thành một lớp nguồn trong cảnh. Chữ khi đó nằm cứng trên hình, mọi nền tảng nhận luồng đều thấy như nhau.
Có nên dùng dịch trực tiếp cho buổi live bán hàng cho khách nước ngoài không?
Dùng được để khách nắm đang nói về sản phẩm gì, nhưng không nên dựa vào cho giá, điều kiện giao hàng, đổi trả. Những thông tin đó nên hiện bằng băng chữ soạn sẵn đã được người biết ngôn ngữ soát, và ghi rõ bản dịch lời nói do máy tạo.
Micro nào giúp phụ đề tự động chính xác hơn?
Loại nào đưa được miệng người nói lại gần đầu thu: micro cài áo, micro để bàn đặt gần, micro đeo đầu. Điều cần tránh là thu bằng micro của điện thoại hay máy tính đặt xa, vì tiếng phòng và tiếng ồn lẫn vào làm máy nhận dạng sai nhiều.
Phụ đề cho video phát lại có khác phụ đề lúc trực tiếp không?
Có. Sau buổi phát, máy được nghe trọn câu nên nhận dạng chính xác hơn, và bạn sửa được lỗi trước khi đăng. Phụ đề của bản phát lại vì thế đáng tin hơn, người xem bật tắt được, và là nền tốt hơn nếu cần dịch sang tiếng khác.
Điều kiện, giới hạn và chính sách của các nền tảng nêu trong bài được ghi theo thời điểm cập nhật và có thể thay đổi. Thấy chỗ cần đính chính? Báo cho ban biên tập.
