Bỏ qua menu
LivestreamVietNam.comTạp chí nghề livestream
Pháp lý, thuế và quy định

Quay người khác lên livestream: khi nào cần xin phép?

Đưa hình ảnh một người lên sóng cần sự đồng ý của người đó, nhất là khi buổi live nhằm bán hàng. Cách báo trước, xin phép và dừng lại khi được yêu cầu.

Ban biên tập Livestream Việt NamĐăng 11 phút đọc

Về nguyên tắc, dùng hình ảnh của một người cần sự đồng ý của người đó, và yêu cầu này càng rõ khi buổi live phục vụ mục đích thương mại như bán hàng hay quảng cáo. Quyền hình ảnh livestream có một số ngoại lệ, nhưng chúng hẹp và không nên tự suy rộng.

Cách làm an toàn: báo trước là đang phát trực tiếp, hỏi ý người sẽ lên hình rõ mặt, chừa chỗ cho người không muốn bị quay. Khi ai đó yêu cầu ngừng quay thì dừng, xin lỗi, không tranh cãi trên sóng.

Nguyên tắc chung và vì sao buổi live khó hơn chụp ảnh

Khuôn mặt, dáng người, giọng nói gắn với một con người cụ thể, và người đó có quyền quyết định chúng được dùng ra sao. Đây là nguyên tắc chung của pháp luật về quyền nhân thân, đồng thời là nền của quy định bảo vệ dữ liệu cá nhân và chính sách quyền riêng tư trên các nền tảng. Dùng hình ảnh người khác để bán hàng, quảng cáo, thu hút lượt xem là trường hợp cần sự đồng ý rõ nhất.

Có những ngoại lệ thường được nhắc tới, ví dụ hình ảnh ghi lại từ hoạt động công cộng, sự kiện đông người mà không làm tổn hại danh dự, uy tín của người trong hình, hoặc việc sử dụng vì lợi ích chung. Bài này chỉ nhắc để bạn biết chúng tồn tại. Phạm vi của từng ngoại lệ tuỳ tình huống và nên do luật sư đánh giá; chúng không phải câu thần chú “chỗ công cộng thì quay ai cũng được”.

Buổi live khó hơn chụp ảnh ở ba điểm. Thứ nhất, không có bước duyệt lại: hình đã phát là đã phát. Thứ hai, người xem quay màn hình và cắt đoạn được, nên bạn không thu hồi nổi. Thứ ba, micro thu cả lời nói riêng của người đứng gần. Vì thế xin phép phải diễn ra trước khi bấm phát, không phải sau.

Bốn tình huống thường gặp và cách xử lý

Mỗi tình huống có một cách báo và xin phép phù hợp. Cột cuối là câu nói mẫu dùng được ngay:

Tình huốngViệc nên làmCâu mẫu
Khách đang mua trong cửa hàngDán thông báo ở cửa ra vào và quầy; đặt máy quay hướng về kệ hàng và người dẫn, tránh lối đi; hỏi riêng khi muốn đưa khách lên hình“Bên em đang phát trực tiếp ở góc này, anh chị ngại lên hình thì đi lối bên trái giúp em nhé.”
Người qua đường khi live ngoài trờiChọn góc máy thấy lưng và dáng xa thay vì mặt; không dí máy vào ai; không bình phẩm về người lạ“Xin lỗi chị, em đang quay trực tiếp, chị có phiền nếu lọt vào hình không ạ?”
Nhân viên của shopThoả thuận bằng văn bản từ lúc nhận việc: có lên hình không, hình được dùng ở đâu, tới khi nào; tôn trọng người từ chối“Việc lên sóng là tự nguyện. Em không muốn lên hình thì nhận phần đóng gói, không ảnh hưởng gì tới công việc.”
Khách dự sự kiện, hội thảo, tiệcGhi rõ trong thư mời và ở bàn đón tiếp; có khu vực không ghi hình; báo lại bằng lời khi khai mạc“Chương trình hôm nay được phát trực tiếp. Dãy ghế bên phải nằm ngoài khung hình, mời quý vị không muốn lên hình ngồi bên đó.”

Điểm chung: người ta được biết trước, có lựa chọn thật, và lựa chọn từ chối không khiến họ bị thiệt. Một tờ thông báo dán cửa là mức tối thiểu chứ chưa phải sự đồng ý cho mọi kiểu sử dụng. Muốn đưa ai đó lên hình cận mặt, phỏng vấn, hay dùng họ làm ví dụ cho sản phẩm thì phải hỏi riêng người đó.

Trình tự chuẩn bị cho một buổi live có người khác trong khung hình

Làm theo thứ tự này trước giờ phát khoảng ba mươi phút:

  1. Đứng ở vị trí máy quay, nhìn qua khung hình và liệt kê: ai sẽ chắc chắn lên hình, ai có thể lọt vào.
  2. Xoay hoặc hạ máy để thu hẹp vùng lọt hình: quay vào tường, kệ hàng, phông nền thay vì quay ra cửa hoặc lối đi.
  3. Hỏi từng người chắc chắn lên hình. Nói rõ ba điều: đây là phát trực tiếp, phát ở đâu, có lưu lại và cắt đoạn đăng tiếp không.
  4. Với người đồng ý lên hình nhiều lần hoặc đóng vai trò chính, ghi nhận bằng văn bản hoặc tin nhắn. Một dòng tin nhắn xác nhận vẫn hơn không có gì.
  5. Đặt thông báo đang phát trực tiếp ở nơi người ta nhìn thấy trước khi bước vào khung hình, không phải sau lưng máy quay.
  6. Phân công một người đứng ngoài khung hình để nhắc người mới tới và xử lý khi có ai không muốn bị quay.
  7. Kiểm micro: micro cài áo của người dẫn thu ít tiếng xung quanh hơn micro của điện thoại, giảm việc phát đi cuộc trò chuyện riêng của khách.

Bước hai thường giải quyết phần lớn vấn đề mà không cần xin phép ai: người không có trong khung hình thì không có gì để xin.

Khi có người yêu cầu ngừng quay

Đây là lúc dễ làm hỏng cả buổi phát lẫn uy tín của shop. Thứ tự xử lý:

Dừng trước, giải thích sau. Xoay máy đi chỗ khác hoặc che ống kính ngay. Đừng đợi họ nói lần hai, đừng hỏi lý do. Người ta không cần có lý do để không muốn lên hình.

Xin lỗi ngắn gọn, không kể lể trên sóng. Một câu là đủ: “Em xin lỗi, em chuyển máy ngay ạ.” Rồi nói với người xem: “Mình đổi góc máy một chút.” Không nhắc lại chuyện vừa xảy ra, không bình luận về người đó.

Không tranh cãi, không lôi người xem vào. Câu “chỗ công cộng mà chị” có thể đúng hoặc sai về lý, nhưng tranh cãi trên sóng luôn sai về nghề: nó biến một người không muốn lên hình thành nhân vật chính của buổi phát, và đoạn cắt sẽ đi rất xa.

Xử lý phần đã phát. Nếu họ yêu cầu, cắt đoạn có họ khỏi bản phát lại hoặc gỡ bản phát lại. Báo lại cho họ khi đã làm xong. Với yêu cầu gửi qua tin nhắn sau buổi phát cũng làm như vậy, càng sớm càng tốt.

Khi chuyện đi xa hơn. Nếu người đó gửi yêu cầu bằng văn bản, đòi bồi thường hoặc báo cho cơ quan chức năng, hãy ngừng trao đổi qua lại và hỏi luật sư.

Người phụ trách ngoài khung hình nên được giao sẵn quyền quyết định trong tình huống này, để người dẫn không phải vừa nói với người xem vừa thương lượng.

Những trường hợp cần thận trọng hơn mức thường

Có những người và những nơi mà hỏi “có phiền không” là chưa đủ. Mặc định không quay, trừ khi đã có sự đồng ý rõ ràng và phù hợp:

  • Trẻ em và người chưa thành niên: cần sự đồng ý của cha mẹ hoặc người giám hộ, và còn nhiều điều phải cân nhắc hơn nữa. Xem bài trẻ em xuất hiện trên livestream cần lưu ý gì.
  • Học sinh trong trường và sự kiện của trường: nhà trường cần có quy trình xin ý kiến phụ huynh riêng, được bàn ở bài trường học livestream sự kiện và quyền riêng tư của học sinh.
  • Người bệnh, người đang được chăm sóc y tế, người trong hoàn cảnh khó khăn. Không dùng hình ảnh của họ để thu hút lượt xem hay kêu gọi mua hàng.
  • Nơi người ta có quyền mong đợi sự riêng tư: phòng thử đồ, nhà vệ sinh, phòng khám, phòng thay đồ ở phòng tập, bên trong nhà riêng của người khác.
  • Người đang gặp sự cố: tai nạn, cãi vã, say xỉn. Quay để “câu” lượt xem vừa trái chính sách nhiều nền tảng vừa dễ thành vụ việc pháp lý.
  • Thông tin gắn với một người mà không phải khuôn mặt: biển số xe, địa chỉ trên kiện hàng, số điện thoại trên đơn, màn hình điện thoại của khách.

Dòng cuối là lỗi phổ biến nhất của phiên live bán hàng: người dẫn giơ kiện hàng đã dán vận đơn lên trước máy quay để khoe đơn. Tên, số điện thoại, địa chỉ của khách là dữ liệu cá nhân. Úp mặt có nhãn xuống bàn trước khi đưa lên hình.

Cắt đoạn, đăng lại và lưu giữ: sự đồng ý có phạm vi

Một người đồng ý xuất hiện trong buổi live tối nay chưa chắc đồng ý cho bạn cắt mặt họ làm ảnh bìa quảng cáo tháng sau. Sự đồng ý gắn với mục đích đã nói lúc xin. Khi xin phép, nói luôn những gì bạn định làm với bản ghi: giữ bản phát lại trên trang, cắt thành video ngắn, dùng chạy quảng cáo. Nếu sau này muốn dùng theo cách khác, hỏi lại.

Với nhân viên, ghi rõ trong thoả thuận điều gì xảy ra khi họ nghỉ việc: video cũ có được giữ trên kênh không, có được dùng tiếp để quảng cáo không. Đây là nguồn tranh chấp thường gặp ở các shop có người dẫn quen mặt, và là điều khoản nên nhờ luật sư soạn.

Người đã đồng ý cũng có thể đổi ý. Khi nhận yêu cầu gỡ, hãy coi đó là việc cần làm sớm chứ không phải việc để thương lượng. Giữ một bảng theo dõi đơn giản: ai đã đồng ý, ngày nào, cho việc gì, đã có yêu cầu gỡ chưa.

Phạm vi của bài và nơi cần hỏi thêm

Bài viết trình bày nguyên tắc tôn trọng hình ảnh cá nhân và các thói quen nghề ở mức chung. Đây không phải tư vấn pháp lý. Quy định về quyền đối với hình ảnh và về bảo vệ dữ liệu cá nhân đang được hoàn thiện và cập nhật; việc một tình huống cụ thể có cần sự đồng ý hay rơi vào ngoại lệ phải do luật sư hoặc cơ quan có thẩm quyền đánh giá.

Mỗi nền tảng còn có chính sách riêng về quyền riêng tư và cho phép người bị quay gửi yêu cầu gỡ nội dung có hình ảnh của họ. Đọc phần đó trên nền tảng bạn phát để biết yêu cầu gỡ sẽ được xử lý ra sao. Với hợp đồng sử dụng hình ảnh của nhân viên, người mẫu, khách mời có trả phí, hãy nhờ luật sư soạn thay vì dùng mẫu chép trên mạng.

Câu hỏi thường gặp

Livestream ở nơi công cộng có cần xin phép người qua đường không?

Người lọt vào hình từ xa, không phải nhân vật chính, thường ít rủi ro hơn so với người bị quay cận mặt. Tuy vậy nguyên tắc chung vẫn là hình ảnh của một người cần sự đồng ý của họ, và ngoại lệ cho nơi công cộng có phạm vi hẹp. Cách an toàn là chọn góc máy tránh mặt người lạ, hỏi khi quay gần và dừng ngay khi được yêu cầu.

Khách vào cửa hàng lúc đang live thì có phải xin phép từng người không?

Nên có thông báo rõ ở cửa và quầy rằng cửa hàng đang phát trực tiếp, kèm một lối đi hoặc khu vực nằm ngoài khung hình. Khi muốn đưa một khách cụ thể lên hình rõ mặt, phỏng vấn hoặc dùng làm ví dụ, hãy hỏi riêng người đó. Thông báo dán cửa là mức tối thiểu, không thay cho sự đồng ý trong các trường hợp này.

Nhân viên có bắt buộc phải lên livestream theo yêu cầu của chủ shop không?

Việc lên hình nên là thoả thuận rõ ràng giữa hai bên ngay từ khi nhận việc, ghi trong hợp đồng hoặc văn bản kèm theo: có lên hình không, hình được dùng ở đâu, trong bao lâu. Ép một người không muốn lên hình là cách làm rủi ro. Điều khoản cụ thể về sử dụng hình ảnh nhân viên nên nhờ luật sư tư vấn.

Có người yêu cầu xoá đoạn livestream có mặt họ thì phải làm gì?

Nên làm sớm: cắt đoạn có người đó khỏi bản phát lại hoặc gỡ bản phát lại, gỡ cả các video ngắn cắt từ buổi đó, rồi báo lại cho họ. Không tranh cãi công khai. Nếu yêu cầu đi kèm đòi bồi thường hoặc được gửi bằng văn bản chính thức, hãy hỏi luật sư trước khi trả lời.

Dán thông báo đang ghi hình ở cửa đã đủ chưa?

Thông báo giúp mọi người biết trước và tự chọn, đó là mức tối thiểu nên có. Nó chưa đủ khi bạn quay cận mặt một người, dùng hình ảnh họ để quảng cáo, hoặc khi người trong hình là trẻ em. Những trường hợp đó cần hỏi trực tiếp và nên ghi nhận sự đồng ý bằng văn bản hoặc tin nhắn.

Giơ đơn hàng có tên và số điện thoại khách lên livestream có sao không?

Không nên. Tên, số điện thoại, địa chỉ là dữ liệu cá nhân của khách; đưa lên sóng là làm lộ thông tin cho mọi người xem và cho cả bản phát lại. Hãy che hoặc úp mặt có nhãn vận đơn trước khi đưa kiện hàng lên hình, và đọc đơn bằng tên gọi ngắn hoặc vài số cuối thay vì đọc đầy đủ.

biển báo đang ghi hìnhđồng ý ghi hìnhlivestream sự kiệnlivestream trong cửa hàngngười qua đường lọt hìnhnhân viên lên livestreamquay khách hàngquay người khác lên livequyền hình ảnh livestreamquyền riêng tư khi livexin phép quay hình

Điều kiện, giới hạn và chính sách của các nền tảng nêu trong bài được ghi theo thời điểm cập nhật và có thể thay đổi. Thấy chỗ cần đính chính? Báo cho ban biên tập.

Đọc tiếp

Cùng chuyên mục

Từ đội làm tạp chí này

VietnamStream: phát trực tiếp một lần, lên mọi nền tảng

Phòng phát ngay trên trình duyệt, mời khách bằng một đường link, phát cùng lúc lên Facebook, YouTube, TikTok. Tải video lên để hẹn giờ hoặc phát lặp 24/7. Có gói miễn phí.