Bán hàng qua livestream: thông tin phải nói rõ, đổi trả, hoá đơn
Người mua qua live không cầm được hàng, nên lời bạn nói là căn cứ họ ra quyết định. Bài nêu những thông tin phải nói rõ, cách công bố đổi trả và chuyện hoá đơn.
Quy định bán hàng livestream, ở mức nguyên tắc, xoay quanh một điều: người mua không cầm được hàng nên người bán phải cung cấp thông tin đủ và đúng. Trên sóng cần nói rõ giá cuối, phí giao, chính sách đổi trả và nguồn gốc sản phẩm, đồng thời lưu bản ghi phiên làm bằng chứng cho lời đã nói.
Đổi trả và khiếu nại trên sàn đi theo quy trình của sàn; bán ngoài sàn thì bạn phải tự công bố chính sách. Hoá đơn, chứng từ phụ thuộc hình thức kinh doanh, nên hỏi kế toán cho đúng trường hợp của mình.
Vì sao người bán qua live có nghĩa vụ thông tin nặng hơn quầy hàng
Ở quầy, khách cầm món đồ lên, lật nhãn, ướm thử, hỏi lại ba lần rồi mới trả tiền. Qua buổi live, tất cả những việc đó được thay bằng lời người dẫn và một khung hình có đèn đẹp. Vì khoảng cách ấy, pháp luật về bảo vệ người tiêu dùng và về thương mại điện tử nói chung đặt lên người bán từ xa trách nhiệm cung cấp thông tin trước khi khách quyết định, và các sàn đưa trách nhiệm đó vào quy định dành cho người bán.
Bài này không trích điều khoản. Ở mức nguyên tắc, những gì người mua cần được biết trước khi đặt gồm: mình đang mua của ai, chính xác là món gì, tổng cộng phải trả bao nhiêu, bao giờ nhận, không ưng thì làm sao. Thiếu một trong năm thứ đó là mầm của một đơn khiếu nại.
Có một lý do thuần nghề nữa. Phiên live nói rõ từ đầu thì ít đơn hoàn, ít tin nhắn hỏi lại, ít đánh giá một sao. Thời gian nói rõ thông tin trên sóng luôn ngắn hơn thời gian xử lý một đơn trả hàng.
Năm nhóm thông tin phải nói rõ trên sóng
Với mỗi sản phẩm, người dẫn cần nói đủ các dòng dưới đây ít nhất một lần, và nhắc lại giá cuối cùng phí giao mỗi khi quay lại sản phẩm đó:
| Thông tin | Nói thế nào cho rõ | Lỗi hay gặp |
|---|---|---|
| Giá cuối | Số tiền khách thực trả cho một món sau mọi mã giảm; nếu giá chỉ áp trong phiên thì nói rõ tới mấy giờ | Nói giá sau khi trừ mã mà khách phải tự săn; giá gốc ảo để mức giảm trông lớn |
| Phí giao và thời gian giao | Ai chịu phí, khoảng bao nhiêu theo khu vực, mấy ngày tới; hàng đặt trước thì nói ngày dự kiến có hàng | “Miễn phí giao” nhưng chỉ cho đơn từ một mức nào đó mà không nói |
| Mô tả đúng sản phẩm | Chất liệu, kích thước đo thật trước máy quay, màu dưới ánh sáng thường, bộ gồm những gì, lỗi nhỏ nếu là hàng lỗi nhẹ | Đèn và bộ lọc làm đổi màu; giơ bản mẫu đẹp hơn hàng giao |
| Nguồn gốc | Thương hiệu, nơi sản xuất, hạn dùng với hàng có hạn; hàng chính hãng thì nêu cách kiểm | Nói “hàng chuẩn”, “hàng xịn” mà không nêu được nguồn |
| Đổi trả, bảo hành | Trường hợp nào được đổi, trong bao lâu, ai chịu phí gửi lại, cần giữ gì (tem, hộp, video mở hàng) | Chỉ nói “bao đổi trả” rồi thêm điều kiện sau khi khách đã nhận hàng |
Câu mẫu gói đủ năm ý trong hai mươi giây: “Áo này vải thun cotton, em đo ngang ngực năm mươi phân. Giá cuối trong phiên là một trăm tám mươi nghìn, đã trừ hết mã. Phí giao người mua chịu, khoảng hai đến bốn ngày tới. Không vừa thì đổi cỡ trong bảy ngày, còn tem, shop chịu một chiều phí gửi.” Các con số trong câu là ví dụ giả định; thay bằng chính sách thật của bạn. Cách lồng thông tin này vào nhịp ưu đãi có ở bài cách chốt đơn khi livestream.
Lưu bản ghi phiên: bằng chứng cho cả hai phía
Lời nói trên sóng là lời chào bán. Khi có tranh cãi “hôm đó shop nói khác”, bản ghi là thứ duy nhất phân xử được. Quy trình lưu:
- Trước phiên, bật tính năng lưu lại buổi phát nếu nền tảng có. Kiểm trong phần cài đặt buổi phát vì có nền tảng không tự lưu.
- Ngay sau phiên, tải bản ghi về máy hoặc ổ lưu trữ riêng. Đừng trông vào bản lưu trên nền tảng: thời hạn lưu khác nhau giữa các nền tảng và có thể thay đổi, hãy xem thông báo trong tài khoản.
- Đặt tên tệp theo ngày, nền tảng, khung giờ. Lưu kèm danh sách sản phẩm và giá đã công bố trong phiên đó.
- Lưu ảnh chụp trang sản phẩm, mô tả, bảng giá tại thời điểm phiên diễn ra, vì những thứ này sẽ bị sửa về sau.
- Với đơn chốt qua bình luận hoặc tin nhắn, gửi cho khách một tin xác nhận bằng chữ: tên hàng, số lượng, giá cuối, phí giao, ngày giao dự kiến, điều kiện đổi trả. Tin này là bản tóm tắt thoả thuận.
- Giữ bản ghi và tin xác nhận ít nhất cho tới khi hết thời hạn đổi trả, bảo hành của mọi đơn trong phiên; hàng có bảo hành dài thì giữ lâu tương ứng.
Một cách làm gọn là ghi song song bằng công cụ phát của bạn thay vì chỉ dựa vào nền tảng. OBS có sẵn nút ghi hình cùng lúc với phát; một lựa chọn khác là phát qua VietnamStream, nơi buổi phát được ghi lại vào kho video với thời gian giữ bản ghi theo từng gói.
Đổi trả và khiếu nại: trên sàn theo sàn, ngoài sàn tự công bố
Chỗ khách chốt đơn quyết định quy trình nào được áp dụng:
Bán trên sàn thương mại điện tử. Quy trình trả hàng, hoàn tiền do sàn đặt và người bán đã chấp nhận khi mở gian hàng. Lời hứa trên sóng không được thấp hơn quy trình đó; hứa cao hơn thì phải làm được. Khi khách khiếu nại, trả lời trong khung tranh chấp của sàn đúng hạn, kèm bằng chứng: video đóng gói, bản ghi đoạn giới thiệu sản phẩm. Đừng kéo khách ra ngoài để “giải quyết riêng”.
Bán ngoài sàn, qua mạng xã hội và chuyển khoản. Không có ai đặt quy trình thay bạn, nên bạn phải tự công bố. Viết chính sách đổi trả thành một đoạn ngắn, ghim ở trang, dán trong mô tả mỗi buổi phát, đọc trên sóng và gửi kèm tin xác nhận đơn. Chính sách cần trả lời năm câu: trường hợp nào được đổi hoặc trả, trong bao nhiêu ngày, điều kiện của hàng trả lại, ai chịu phí gửi, hoàn tiền bằng cách nào và sau bao lâu.
Hàng lỗi, hàng giao sai là trách nhiệm của người bán. Chính sách riêng của shop không nên, và nói chung không thể, loại bỏ trách nhiệm với hàng giao không đúng mô tả. Những dòng kiểu “hàng đã mua miễn đổi trả trong mọi trường hợp” vừa mất khách vừa có thể trái quy định bảo vệ người tiêu dùng; hỏi luật sư trước khi đưa câu như vậy vào chính sách.
Ghi nhận mọi khiếu nại. Một bảng đơn giản: ngày, mã đơn, khách phản ánh gì, đã xử lý thế nào, xong ngày nào. Bảng này cho thấy sản phẩm nào hay bị trả và người dẫn nào hay nói quá.
Mẫu chính sách ngắn cho shop bán ngoài sàn, số liệu là ví dụ giả định: “Đổi cỡ hoặc đổi màu trong bảy ngày kể từ khi nhận, hàng còn tem và chưa giặt. Hàng lỗi hoặc giao sai: shop chịu toàn bộ phí và đổi mới hoặc hoàn tiền trong ba ngày làm việc. Vui lòng quay video khi mở kiện hàng.”
Hoá đơn và chứng từ: điều cần hỏi kế toán
Khách hỏi “shop có xuất hoá đơn không” ngày càng nhiều, nhất là khách mua cho công ty, trường học. Bạn có phải xuất hoá đơn hay không, xuất cho từng đơn hay theo cách khác, dùng loại nào, phụ thuộc hình thức kinh doanh của bạn và quy định hiện hành. Đây là câu để hỏi kế toán hoặc cơ quan thuế quản lý, không phải để đoán; bài không nêu tên văn bản hay điều kiện cụ thể.
Những câu nên mang đi hỏi: với hình thức hiện tại, bạn có nghĩa vụ xuất hoá đơn cho người mua không; khi khách yêu cầu mà bạn chưa đủ điều kiện xuất thì trả lời khách thế nào cho đúng; đơn qua sàn thì chứng từ của sàn có vai trò gì; đơn hoàn thì chứng từ điều chỉnh ra sao. Trong lúc chưa có câu trả lời, đừng hứa trên sóng điều bạn chưa chắc làm được.
Dù hình thức nào, mỗi đơn nên có một chứng từ giao cho khách: phiếu giao hàng hoặc tin xác nhận ghi tên shop, tên hàng, số lượng, số tiền, ngày. Nó giúp khách khi cần đổi trả và giúp bạn khi đối chiếu sổ sách. Phần nghĩa vụ thuế nói chung được trình bày ở bài livestream bán hàng có phải đóng thuế không.
Thông tin của khách: thu ít, giữ kín
Mỗi đơn hàng để lại tên, số điện thoại, địa chỉ của một người. Bảo vệ dữ liệu đó là một phần nghĩa vụ với người mua, và quy định về dữ liệu cá nhân đang chặt dần. Thói quen an toàn:
- Chỉ xin thông tin cần cho việc giao hàng. Không yêu cầu ngày sinh, số giấy tờ tuỳ thân khi không cần.
- Không đọc đầy đủ tên, số điện thoại, địa chỉ của khách trên sóng. Xác nhận đơn bằng tên gọi và vài số cuối.
- Nhắc khách gửi địa chỉ qua tin nhắn riêng, không gõ vào bình luận công khai. Thấy khách lỡ gõ thì ẩn bình luận đó.
- Không quay cận nhãn vận đơn, màn hình quản lý đơn, sổ ghi đơn. Úp nhãn xuống trước khi đưa kiện hàng lên hình.
- Tệp danh sách khách để trong máy có mật khẩu; không gửi qua nhóm trò chuyện chung; người phụ việc nghỉ thì thu lại quyền truy cập.
- Không dùng số điện thoại khách để nhắn quảng cáo khi họ chưa đồng ý, không chuyển danh sách khách cho bên khác.
Khi lỡ để lộ thông tin khách trên sóng, cắt đoạn đó khỏi bản phát lại ngay và báo cho khách biết. Trường hợp lộ nhiều dữ liệu hoặc khách khiếu nại, hãy hỏi luật sư về việc cần làm tiếp.
Dùng bài này thế nào
Nội dung trên là thông tin chung về nghĩa vụ đối với người mua và các thói quen bán hàng tốt, không phải tư vấn pháp lý hay kế toán. Quy định về bảo vệ người tiêu dùng, thương mại điện tử, hoá đơn và dữ liệu cá nhân được cập nhật theo thời gian, và quy trình đổi trả của mỗi sàn cũng thay đổi. Chính sách đổi trả của riêng shop, cách xuất hoá đơn và cách xử lý một khiếu nại cụ thể cần được kế toán, luật sư hoặc cơ quan có thẩm quyền xác nhận.
Ba việc làm được ngay trong tuần này mà không cần chờ hỏi ai: viết chính sách đổi trả thành năm câu và ghim lên trang; soạn mẫu tin xác nhận đơn; tạo thư mục lưu bản ghi phiên theo ngày. Ba thứ đó xử lý được phần lớn tranh cãi thường gặp giữa người bán và người mua qua live.
Câu hỏi thường gặp
Bán hàng qua livestream có bắt buộc cho khách đổi trả không?
Nguyên tắc chung là người bán chịu trách nhiệm khi hàng lỗi hoặc không đúng mô tả, và người bán từ xa phải công bố rõ chính sách đổi trả trước khi khách mua. Trên sàn, quy trình trả hàng do sàn quy định. Phạm vi quyền đổi trả cụ thể theo pháp luật hiện hành nên được luật sư hoặc cơ quan bảo vệ người tiêu dùng xác nhận.
Khi livestream cần nói rõ những thông tin gì về sản phẩm?
Nên nói đủ năm nhóm: giá cuối khách thực trả, phí và thời gian giao, mô tả đúng sản phẩm gồm chất liệu và kích thước, nguồn gốc và hạn dùng nếu có, điều kiện đổi trả và bảo hành. Nhắc lại giá cuối và phí giao mỗi lần quay lại sản phẩm vì người xem ra vào liên tục trong phiên.
Vì sao nên lưu lại bản ghi phiên livestream bán hàng?
Bản ghi là bằng chứng cho những gì đã được nói về giá, ưu đãi và điều kiện đổi trả. Khi khách khiếu nại hoặc sàn mở tranh chấp, bạn có thể trích đúng đoạn liên quan. Nên tải bản ghi về lưu riêng vì thời hạn nền tảng giữ video khác nhau và có thể thay đổi, và giữ ít nhất tới khi hết hạn đổi trả, bảo hành.
Khách chốt đơn qua bình luận rồi chuyển khoản thì khiếu nại xử lý theo quy trình nào?
Đơn ngoài sàn không có quy trình của sàn bảo vệ, nên áp dụng chính sách mà shop đã công bố cùng quy định chung về bảo vệ người tiêu dùng. Vì vậy shop cần viết sẵn chính sách đổi trả, ghim công khai và gửi kèm tin xác nhận đơn. Tin xác nhận và bản ghi phiên là căn cứ để hai bên giải quyết khi có tranh cãi.
Bán hàng qua livestream có phải xuất hoá đơn cho khách không?
Việc có phải xuất hoá đơn hay không và xuất theo cách nào phụ thuộc hình thức kinh doanh của bạn và quy định hiện hành. Bài viết không kết luận thay được. Hãy hỏi kế toán hoặc cơ quan thuế quản lý, đặc biệt khi bạn có khách là tổ chức yêu cầu hoá đơn. Trong mọi trường hợp nên giao cho khách một phiếu hoặc tin xác nhận đơn.
Có được đọc tên và số điện thoại khách khi chốt đơn trên sóng không?
Không nên đọc đầy đủ. Tên, số điện thoại, địa chỉ là dữ liệu cá nhân, đọc trên sóng là làm lộ cho mọi người xem và cả bản phát lại. Hãy xác nhận bằng tên gọi và vài số cuối, nhắc khách gửi địa chỉ qua tin nhắn riêng và ẩn những bình luận có thông tin cá nhân khách lỡ gõ công khai.
Điều kiện, giới hạn và chính sách của các nền tảng nêu trong bài được ghi theo thời điểm cập nhật và có thể thay đổi. Thấy chỗ cần đính chính? Báo cho ban biên tập.
