Giảm tiếng ồn, tiếng vang phòng khi livestream không cần phòng thu
Tiếng vang là do phòng, tiếng ồn là do nguồn phát ra nó. Phân biệt được hai thứ thì biết ngay nên treo rèm, dời quạt hay kéo thanh khử ồn, và kéo tới đâu là đủ.

Muốn giảm tiếng ồn livestream và tiếng vang mà không cần phòng thu, việc đầu tiên là tách hai thứ đó ra. Tiếng vang do phòng nhiều mặt cứng gây nên: thêm bề mặt mềm và đưa micro lại gần miệng. Tiếng ồn do một nguồn cụ thể phát ra: tắt hoặc dời quạt gần micro, đóng cửa, chọn giờ yên.
Bộ lọc khử ồn trong phần mềm chỉ là lớp cuối, để ở mức vừa phải, vì kéo quá tay là giọng méo. Mỗi lần đổi một thứ, ghi âm 30 giây rồi nghe lại bằng tai nghe.
Vang và ồn khác nhau thế nào, nghe sao cho ra
Tiếng vang là chính giọng bạn quay lại. Âm thanh từ miệng đi thẳng tới micro, đồng thời đập vào tường, trần, sàn, mặt kính rồi dội tới micro chậm hơn một nhịp rất ngắn. Micro thu cả bản gốc lẫn các bản dội, và người xem nghe giọng bạn có một lớp "phòng tắm" bọc quanh. Bạn ngừng nói thì vang cũng hết.
Tiếng ồn thì không liên quan tới giọng bạn. Nó là tiếng quạt, cục nóng máy lạnh, xe ngoài ngõ, tủ lạnh, quạt tản nhiệt của máy tính, người nhà nói chuyện. Bạn im lặng, nó vẫn ở đó.
Từ đó có hai phép thử mất một phút. Thử vang: vỗ tay một cái gọn ở chỗ ngồi; nghe đuôi âm kéo dài, lanh lảnh là phòng dội. Thử ồn: bật ghi âm, ngồi im mười giây, rồi nghe lại bằng tai nghe với âm lượng lớn; mọi thứ bạn nghe thấy trong mười giây đó là tiếng ồn nền. Hầu hết góc live tại nhà dính cả hai, nhưng mỗi thứ một cách chữa. Treo rèm không làm quạt bớt kêu, và bộ lọc khử ồn gần như không gỡ được vang.
Tra nhanh: nghe thấy gì thì xử lý ở đâu
Nghe lại bản ghi thử, đối chiếu triệu chứng với bảng sau trước khi động tay:
| Nghe thấy | Thuộc loại | Nguyên nhân thường gặp | Xử lý trước tiên |
|---|---|---|---|
| Giọng xa, rỗng, như nói trong phòng trống | Vang | Micro xa miệng, phòng nhiều mặt cứng | Kéo micro lại gần, thêm thảm và rèm |
| Tiếng ù đều, liên tục | Ồn | Quạt, máy lạnh, tủ lạnh, quạt máy tính | Dời hoặc tắt nguồn, quay lưng micro về phía nó |
| Tiếng rào rào lúc có lúc không | Ồn | Xe ngoài đường, mưa, hàng xóm | Đóng cửa, bịt khe, đổi giờ live |
| Tiếng xì nhẹ như rót cát | Ồn do thiết bị | Độ khuếch đại vặn quá cao để bù micro xa | Kéo micro gần rồi hạ độ khuếch đại |
| Giọng lặp lại sau nửa giây hoặc hú rít | Vọng, không phải vang | Một thiết bị gần đó đang mở tiếng chính buổi live | Tắt loa thiết bị xem lại |
Dòng cuối hay bị nhầm với vang phòng. Vọng là tiếng buổi live phát ra loa rồi lọt ngược vào micro, cách xử lý nằm ở bài livestream bị vọng tiếng. Phần còn lại của bài này chỉ nói về vang do phòng và ồn do nguồn.
Chữa vang: thêm bề mặt mềm và rút ngắn khoảng cách tới micro
Vang giảm khi âm dội yếu đi so với âm đi thẳng. Có đúng hai hướng để làm việc đó, và nên làm theo thứ tự sau:
Kéo micro lại gần miệng trước khi mua bất cứ thứ gì. Giọng đi thẳng tới micro mạnh lên rất nhanh khi khoảng cách ngắn lại, còn tiếng dội từ tường thì gần như không đổi. Từ nửa mét rút xuống một gang tay, phần vang trong bản thu tụt hẳn mà phòng chưa thay đổi gì. Đây là cách rẻ nhất và mạnh nhất; cách chọn loại micro cho từng kiểu đứng ngồi có ở bài chọn micro livestream.
Phủ mặt cứng lớn nhất trước. Sàn gạch và trần là cặp mặt song song lớn nhất, trải thảm dày là xử lý được một nửa. Kế đến là cửa kính và tường trơn: kéo rèm vải dày, có nếp gấp. Tường sau máy quay là nơi giọng bạn đập vào đầu tiên, treo một tấm chăn hoặc đặt kệ quần áo ở đó.
Dày và xốp mới ăn. Giọng nói có phần trầm mà vật mỏng không hút được. Một lớp mút mỏng dán tường chỉ cắt tiếng lanh lảnh, để lại tiếng ùm ùm. Chăn bông, nệm dựng, rèm hai lớp, ghế bọc vải có tác dụng hơn mút mỏng cùng diện tích.
Không cần phủ kín. Phòng bị bọc kín mít nghe bí và đục. Mục tiêu là hết đuôi vang khi vỗ tay, không phải biến phòng thành tủ quần áo. Phủ được khoảng một phần ba các mặt quanh chỗ ngồi thường đã đủ cho giọng nói.
Mẹo cho người ở phòng trọ không được đóng đinh: dựng một giá phơi đồ sau máy quay và vắt chăn lên, hết buổi thì gấp lại. Ngồi quay mặt vào tủ quần áo mở cánh cũng là một kiểu "phòng thu" mà nhiều người thu giọng đọc vẫn dùng.
Chữa ồn: xử lý ngay tại nguồn phát ra nó
Với tiếng ồn, mọi cách chữa ở xa nguồn đều kém hơn cách chữa tại nguồn. Đi lần lượt từ thứ gần micro nhất:
- Quạt. Quạt thổi vào micro gây hai thứ một lúc: tiếng động cơ và tiếng gió đập vào màng thu. Tắt quạt gần micro; nếu nóng quá thì đặt quạt xa, thấp, thổi vào lưng hoặc chân, để số nhỏ. Máy lạnh thường êm hơn quạt, miễn là bạn không ngồi ngay dưới miệng gió.
- Máy tính. Quạt tản nhiệt rú lên khi máy vừa chạy game vừa mã hoá hình. Đặt thân máy dưới gầm bàn, phía sau lưng micro; micro có hướng thu hẹp thì quay mặt sau về phía máy. Bàn phím cơ gõ lạch cạch cũng đi thẳng vào micro để bàn, kê micro trên tay đỡ thay vì đặt trực tiếp lên mặt bàn.
- Cửa và khe hở. Tiếng lọt qua khe như nước lọt qua lỗ thủng. Đóng cửa sổ, cửa phòng; chèn khăn dưới khe cửa; kéo rèm dày. Riêng việc đóng kín cửa đã cắt phần lớn tiếng xe và tiếng người trong nhà.
- Đồ điện trong phòng. Tủ lạnh nhỏ, máy lọc không khí, bể cá sục khí. Rút điện trong lúc live nếu được, nhớ đặt lời nhắc cắm lại.
- Giờ live. Có những thứ không tắt được: công trình bên cạnh, giờ tan tầm, quán hát cuối ngõ. Ghi âm thử vào vài khung giờ khác nhau trong tuần để biết khung nào yên. Lùi giờ lên sóng ba mươi phút đôi khi hiệu quả hơn mọi thiết bị.
- Người và điện thoại. Báo trước với người nhà giờ bạn live, treo một tấm báo ở cửa. Điện thoại phụ để im lặng hoàn toàn, tắt cả rung, vì máy rung trên mặt bàn truyền thẳng vào chân micro.
Thứ không tắt được và không tránh được giờ thì dùng hướng thu của micro: xoay bàn để nguồn ồn nằm sau lưng micro, và nói gần hơn nữa. Giọng bạn càng lớn so với nền thì phần mềm ở bước sau càng ít việc phải làm.
Bộ lọc khử ồn trong phần mềm: mức vừa phải, quá tay là méo giọng
Sau khi đã xử lý phòng và nguồn, phần mềm dọn nốt phần còn lại. OBS có sẵn các bộ lọc gắn vào từng nguồn tiếng, trong đó hai thứ hay dùng là bộ lọc khử ồn và cổng chặn tiếng (noise gate, tự đóng micro khi bạn im). Nhiều ứng dụng live trên điện thoại, nhiều micro không dây và sound card (bộ xử lý âm thanh) cũng có nút khử ồn riêng. Tên và vị trí của các nút này thay đổi theo phiên bản, bạn tìm trong phần cài đặt âm thanh của thứ mình đang dùng.
Bộ lọc khử ồn làm việc bằng cách đoán phần nào là giọng, phần nào là nền rồi ép phần nền xuống. Nền càng to, nó càng phải đoán nhiều và càng đoán sai. Kéo quá tay có ba dấu hiệu dễ nhận: giọng nghe như nói dưới nước hoặc qua điện thoại cũ; các âm gió cuối chữ như "s", "x", "ph" bị cụt; và nền thở phì phò, lúc bạn nói thì ồn trồi lên, ngừng nói thì tụt xuống. Người xem chịu một tiếng quạt nhẹ đều đều dễ hơn nhiều so với một giọng nói méo.
Cách đặt mức: bắt đầu từ mức thấp nhất, ghi thử, tăng từng nấc cho tới khi tiếng nền trong khoảng lặng vừa đủ khuất, rồi lùi lại một nấc. Với cổng chặn tiếng, đặt ngưỡng mở ngay trên mức ồn nền và ngưỡng đóng thấp hơn ngưỡng mở một chút; đặt cao quá thì mất chữ đầu câu và những lúc bạn nói nhỏ.
Một lỗi rất hay gặp là khử ồn chồng hai, ba lớp: nút khử ồn trên bộ micro không dây đang bật, ứng dụng live cũng tự khử, và OBS thêm một lớp nữa. Mỗi lớp gọt một ít giọng, cộng lại thành giọng người máy. Chỉ bật một lớp, ở khâu gần micro nhất mà bạn kiểm soát được.
Thử bằng bản ghi 30 giây và nghe bằng tai nghe
Tai bạn lúc đang nói không đánh giá được tiếng của chính mình, và loa điện thoại thì quá nhỏ để lộ tiếng ù. Phép thử chuẩn chỉ cần ba mươi giây, chia ba đoạn:
- Bật ghi bằng đúng thiết bị, đúng micro, đúng ứng dụng hoặc phần mềm sẽ dùng để live. Ghi bằng ứng dụng ghi âm riêng cho kết quả khác vì mỗi ứng dụng xử lý tiếng một kiểu.
- Mười giây đầu: ngồi im hoàn toàn. Đoạn này cho biết tiếng ồn nền.
- Mười giây giữa: nói bình thường một câu bạn hay nói khi live, ví dụ đọc tên sản phẩm và giá. Đoạn này cho biết độ vang và độ rõ của giọng.
- Mười giây cuối: nói to, cười, rồi vỗ tay một cái. Đoạn này cho biết tiếng có vỡ không và đuôi vang dài bao nhiêu.
- Nghe lại bằng tai nghe, âm lượng vừa phải. Nghe lần hai bằng loa điện thoại để biết đa số người xem sẽ nghe ra sao.
- Ghi lại nhận xét bằng một dòng, đổi đúng một thứ, rồi ghi bản mới. Đổi ba thứ cùng lúc thì không biết thứ nào có tác dụng.
Giữ bản ghi đầu tiên để so. Sau ba, bốn vòng bạn sẽ nghe ra khác biệt rất rõ giữa bản đầu và bản cuối, và biết chính xác thay đổi nào đáng công nhất trong căn phòng của mình. Trước một phiên quan trọng, phát thử ít nhất mười phút ở chế độ riêng tư và xem ở phía người xem, vì nền tảng còn nén tiếng thêm một lần nữa.
Những thứ chưa cần mua, chưa cần làm
Tiền và công sức cho âm thanh rất dễ đổ nhầm chỗ. Bốn thứ sau hay bị làm trước trong khi nên để sau cùng hoặc bỏ hẳn:
Dán mút trứng kín tường để "cách âm". Tiêu âm và cách âm là hai việc khác nhau. Tiêu âm làm giọng trong phòng bớt dội, vật mềm làm được. Cách âm là chặn tiếng từ ngoài vào và từ trong ra, cần tường dày, cửa nặng và kín khít; mút dán tường gần như không chặn được tiếng xe tải. Nếu vấn đề của bạn là tiếng ngoài đường, tiền nên đi vào việc bịt khe cửa và đổi vị trí ngồi.
Đổi micro đắt hơn khi phòng chưa xử lý. Micro nhạy hơn thu vang và ồn rõ hơn. Trong phòng dội, một micro cài áo bình dân kẹp gần miệng thắng micro thu âm đắt tiền đặt xa.
Chuỗi năm, sáu bộ lọc. Người mới thấy hướng dẫn trên mạng xếp cả dãy bộ lọc rồi chép theo. Với giọng nói bán hàng, một lớp khử ồn nhẹ và một bộ giới hạn chống vỡ tiếng là đủ. Mỗi bộ lọc thêm vào là thêm một chỗ có thể sai.
Im lặng tuyệt đối. Buổi live không phải bản thu sách nói. Một chút tiếng phòng làm giọng tự nhiên. Đích đến là người xem nghe rõ từng chữ mà không phải cố, không phải nền đen kịt.
Một ví dụ: shop một người live trong phòng khách lát gạch
Hình dung một người bán đồ gia dụng live buổi tối trong phòng khách: sàn gạch, tường sơn, cửa kính ra ban công, quạt cây đứng cạnh, điện thoại trên chân máy cách hai mét. Bản ghi thử cho thấy giọng xa và dội, nền có tiếng quạt ù và thỉnh thoảng tiếng xe máy.
Thứ tự xử lý hợp lý như sau. Một: kẹp micro cài áo, khoảng cách tới miệng từ hai mét còn một gang tay; riêng bước này giải quyết phần lớn cả vang lẫn ồn. Hai: dời quạt ra sau máy quay, thổi vào chân, số nhỏ. Ba: đóng cửa ban công, kéo rèm; rèm vừa chặn bớt tiếng xe vừa che mặt kính dội âm. Bốn: trải tấm thảm dưới chỗ đứng, vắt chăn lên giá phơi sau máy quay. Năm: ghi thử lại, lúc này mới bật khử ồn mức thấp nếu khoảng lặng còn nghe tiếng ù.
Điều đáng chú ý là bốn bước đầu không cần phần mềm, và chi phí chủ yếu là một micro cài áo. Người làm ngược lại, bật khử ồn tối đa trước rồi mới tính chuyện khác, thường kết thúc với giọng méo trên nền vẫn vang. Giữ đúng thứ tự: khoảng cách micro, nguồn ồn, bề mặt mềm, rồi mới tới bộ lọc.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao giảm tiếng ồn khi livestream bằng điện thoại?
Đưa micro lại gần miệng bằng một micro cài áo, vì micro sẵn của điện thoại đặt xa sẽ thu cả phòng. Tắt hoặc dời quạt gần micro, đóng cửa, chọn giờ yên. Nếu ứng dụng live có tuỳ chọn khử ồn thì bật ở mức thấp. Ghi thử 30 giây và nghe bằng tai nghe trước khi lên sóng.
Phòng bị vang tiếng thì xử lý thế nào khi không có mút tiêu âm?
Dùng vật mềm và dày có sẵn: trải thảm, kéo rèm vải, treo chăn lên giá phơi phía sau máy quay, ngồi gần giường nệm hoặc tủ quần áo mở cánh. Quan trọng không kém là kéo micro lại gần miệng. Vỗ tay một cái tại chỗ ngồi để kiểm; hết đuôi âm kéo dài là đủ cho giọng nói.
Bật khử ồn trong OBS ở mức nào là vừa?
Không có một con số chung vì tuỳ mức ồn của từng phòng. Cách làm là bắt đầu từ mức thấp nhất, tăng từng nấc và ghi thử, dừng khi tiếng nền trong khoảng lặng vừa khuất rồi lùi lại một nấc. Nếu giọng bắt đầu nghe như dưới nước hoặc mất âm gió cuối chữ thì đã quá tay.
Tiếng quạt lọt vào micro thì có lọc được không?
Lọc được một phần vì tiếng quạt đều và ổn định, nhưng bộ lọc sẽ gọt luôn một ít giọng. Cách sạch hơn là xử lý tại nguồn: không để quạt thổi vào micro, đặt quạt xa và thấp, để số nhỏ, hoặc dùng máy lạnh. Gắn bông chắn gió cho micro nếu vẫn có luồng gió quanh chỗ ngồi.
Mút trứng dán tường có cách âm được không?
Không đáng kể. Mút dán tường giúp giọng trong phòng bớt dội, tức là tiêu âm. Chặn tiếng từ ngoài vào là cách âm, cần tường và cửa nặng, kín khít. Nếu tiếng xe hay tiếng hàng xóm là vấn đề chính, bịt khe cửa, kéo rèm dày, đổi chỗ ngồi xa mặt đường hoặc đổi giờ live sẽ hiệu quả hơn.
Tiếng vang và tiếng vọng khi live khác nhau thế nào?
Tiếng vang do phòng nhiều mặt cứng làm giọng dội lại gần như tức thì, nghe rỗng như phòng trống. Tiếng vọng là giọng lặp lại rõ ràng sau khoảng nửa giây hoặc hú rít, do một thiết bị gần đó đang mở tiếng chính buổi live và micro thu lại. Vang chữa bằng vật mềm và micro gần; vọng chữa bằng tắt loa thiết bị xem lại.
Điều kiện, giới hạn và chính sách của các nền tảng nêu trong bài được ghi theo thời điểm cập nhật và có thể thay đổi. Thấy chỗ cần đính chính? Báo cho ban biên tập.



