Giọng đọc AI trong livestream: dùng ở đâu thì hợp?
Giọng máy hợp phần lặp lại và phần đọc theo văn bản, không hợp phần trò chuyện. Bài chỉ rõ bốn chỗ nên dùng, hai chỗ nên tránh và cách soạn chữ cho máy đọc.
Giọng đọc AI trong livestream hợp với phần lặp lại và phần đọc theo văn bản: lời chào mở đầu lúc chờ người vào, thông báo ưu đãi phát xen kẽ, thuyết minh cho video sản phẩm và các bản tin.
Nó không hợp với phần trò chuyện: trả lời bình luận cần cảm xúc và xử lý khiếu nại vẫn phải là người. Dùng thì nói rõ với người nghe đây là giọng máy, và không tạo giọng giống một người thật khi chưa được người đó cho phép.
Quy tắc chia việc: lặp lại thì giao cho máy, trò chuyện thì giữ cho người
Trong một phiên live hai giờ, người dẫn nói hai loại câu. Loại thứ nhất là câu giống hệt nhau mỗi lần: "Chào cả nhà mới vào, shop đang live tới chín giờ, bấm theo dõi để nhận mã". Câu này được nói lại hai ba chục lần một phiên, vì người xem vào ra liên tục. Loại thứ hai là câu chỉ nói một lần cho một người: "Chị Hoa da dầu thì lấy loại nắp xanh nha chị".
Giọng máy sinh ra cho loại thứ nhất. Câu lặp không cần cảm xúc mới, chỉ cần rõ, đều, đúng. Người dẫn đọc tới lần thứ hai mươi thì nuốt chữ, máy thì không. Mỗi lần máy đọc thay, người dẫn có hai ba chục giây để uống nước, liếc bình luận, cầm sẵn món tiếp theo.
Loại thứ hai thì ngược lại. Giá trị của nó nằm ở chỗ có một người đang nghe mình. Giao cho máy là bỏ mất đúng thứ làm nên buổi live. Mọi quyết định dùng hay không dùng giọng máy ở một chỗ nào đó đều quy về câu hỏi: chỗ này là lặp lại hay là trò chuyện?
Bốn chỗ giọng máy làm tốt
Bốn chỗ này có chung một đặc điểm: nội dung biết trước, soạn được thành chữ và soát được trước khi phát.
Lời chào mở đầu và lúc chờ. Năm mười phút đầu phiên, người vào lác đác. Một đoạn giọng máy ba mươi giây giới thiệu hôm nay bán gì, tới mấy giờ, có ưu đãi gì, phát lặp cách quãng, giúp người mới vào nắm ngay tình hình trong khi người dẫn chỉnh nốt đèn, kiểm giỏ hàng. Khi đã đủ người thì người dẫn thật vào nói.
Thông báo ưu đãi lặp. Mã giảm, điều kiện miễn phí giao, giờ kết thúc ưu đãi. Thu sẵn thành vài tệp, mỗi tệp một thông báo, trợ lý bấm phát vào khoảng nghỉ giữa hai sản phẩm. Nội dung phải khớp ưu đãi thật đang chạy; hết mã thì gỡ tệp đó khỏi danh sách ngay.
Thuyết minh video sản phẩm. Đoạn video quay cận chất vải, quy trình đóng gói, cách lắp ráp, vốn không có tiếng hoặc tiếng ồn xưởng. Một giọng đọc sạch đè lên làm đoạn video dùng được trong phiên, lúc người dẫn cần rời khung hình vài phút.
Bản tin và nội dung đọc. Kênh điểm tin, đọc truyện, đọc thông báo của tổ chức. Ở đây nội dung chính là văn bản, người nghe cần rõ và đều hơn cần duyên. Giọng máy tiết kiệm công thu, đổi lại bạn phải bỏ công soát cách đọc tên riêng và con số.
Hai chỗ nên tránh hẳn
Cả hai đều là lúc người xem cần cảm thấy được lắng nghe:
Trả lời bình luận cần cảm xúc. Một khách viết: "Em mua tặng mẹ, mẹ em khó tính lắm". Câu này không hỏi thông tin. Nó mời một câu đáp có hơi ấm: "Mẹ khó tính là mẹ thương đó em, để chị chọn cho mẫu dễ ưng nhất". Giọng máy đọc một câu soạn sẵn kiểu "Cảm ơn bạn đã quan tâm sản phẩm" vào lúc đó thì nghe như tổng đài. Người viết bình luận thấy mình bị bỏ qua, những người đang xem cũng thấy.
Tình huống khiếu nại. Khách báo hàng lỗi, giao thiếu, giao chậm ngay giữa phiên. Người khiếu nại cần biết có một người chịu trách nhiệm đang nghe. Lời xin lỗi do máy đọc, dù câu chữ đúng mực tới đâu, vẫn bị hiểu là shop né. Ở đây người dẫn hoặc trợ lý phải lên tiếng bằng giọng thật, gọi tên khách, hẹn cách xử lý cụ thể.
Còn một vùng xám: máy đọc to câu trả lời cho những câu hỏi lặp như giá, kích cỡ. Về thông tin thì ổn nếu dữ liệu đúng, nhưng nên thử ở quy mô nhỏ và nghe phản ứng. Nhiều người xem chấp nhận chữ do máy đáp trong ô bình luận dễ hơn là nghe một giọng máy chen vào giữa lời người dẫn.
Soạn chữ cho máy đọc: viết cho tai, không viết cho mắt
Giọng máy đọc đúng từng ký tự bạn đưa, kể cả những chỗ mắt người tự hiểu mà máy thì không. Soạn theo thứ tự này:
- Viết số thành chữ khi cần chắc. "299k" có máy đọc là "hai chín chín ca". Viết hẳn "hai trăm chín mươi chín nghìn". Tương tự với ngày giờ, số điện tử, phần trăm.
- Phiên âm tên riêng và từ mượn. Tên thương hiệu nước ngoài, cỡ áo, tên hoạt chất. Thử từng cách viết cho tới khi nghe đúng, rồi lưu lại cách viết đó thành bảng dùng chung.
- Câu ngắn, mỗi câu một ý. Máy lấy hơi theo dấu câu. Câu dài bốn vế đọc ra một tràng không ai theo kịp. Chấm sớm, phẩy đúng chỗ muốn ngắt.
- Bỏ chữ chỉ để nhìn. Ngoặc đơn, gạch chéo, ký hiệu, chữ viết tắt. Viết "hoặc" thay cho dấu gạch chéo.
- Đặt thông tin quan trọng ở cuối câu. Tai người nhớ phần cuối. "Mã giảm ba mươi nghìn, nhập ở bước thanh toán, hết hạn lúc chín giờ tối nay."
- Nghe hết bằng loa điện thoại. Không nghe bằng tai nghe xịn. Người xem nghe bằng loa nhỏ, giữa tiếng ồn; chỗ nào bạn nghe không ra thì họ cũng vậy.
Nếu kịch bản gốc do máy soạn nháp, nhớ rằng văn viết của máy thường dài và nhiều vế hơn văn nói. Cách ra đề để có bản nháp gần với lời nói hơn có ở bài dùng AI soạn kịch bản livestream.
Ghép giọng máy vào luồng phát: độ dài, tần suất, âm lượng
Về kỹ thuật, giọng máy thường là các tệp âm thanh thu sẵn. Trong OBS (phần mềm dựng hình và phát luồng miễn phí) bạn thêm mỗi tệp thành một nguồn phương tiện và phát bằng phím tắt; trên điện thoại thì phát từ một thiết bị thứ hai đưa vào bộ trộn tiếng. Mốc tham khảo cho từng loại:
| Loại đoạn đọc | Độ dài nên giữ | Tần suất | Lưu ý |
|---|---|---|---|
| Lời chào lúc chờ | 20 đến 40 giây | Cách quãng vài phút, chỉ trong mười phút đầu | Dừng hẳn khi người dẫn bắt đầu nói |
| Thông báo ưu đãi | 10 đến 20 giây | Giữa hai sản phẩm, không chen giữa lúc đang giới thiệu | Gỡ ngay khi ưu đãi hết |
| Thuyết minh video sản phẩm | Theo độ dài video, nên dưới 3 phút | Một hai lần mỗi phiên | Hạ nhạc nền của video xuống dưới giọng đọc |
| Bản tin | Tuỳ nội dung | Là nội dung chính | Ghi rõ là giọng máy trong mô tả |
Hai lỗi kỹ thuật hay gặp. Một: giọng máy to hơn hoặc nhỏ hơn giọng người dẫn, người xem phải chỉnh âm lượng mỗi lần đổi. Phát thử, nhìn thanh đo mức tiếng trong bộ trộn và chỉnh cho hai giọng ngang nhau. Hai: tiếng máy phát ra loa phòng rồi lọt lại vào micro của người dẫn, thành tiếng vọng. Đưa tệp thẳng vào phần mềm phát, đừng mở qua loa ngoài.
Minh bạch với người nghe và ranh giới về giọng người thật
Có hai việc tách bạch nhau: dùng một giọng máy trung tính, và dùng một giọng máy được làm cho giống một người cụ thể.
Với giọng máy trung tính, việc cần làm là đừng giấu. Một dòng trong mô tả phiên hoặc một câu của người dẫn là đủ: "Mấy thông báo ưu đãi là giọng đọc máy nha cả nhà, còn mình là người thật đây". Nói ra như vậy thường còn tạo thiện cảm. Một số nền tảng có yêu cầu khai báo với nội dung do máy tạo trông hoặc nghe như thật; áp dụng với giọng đọc trong phiên trực tiếp tới đâu thì phải xem chính sách hiện hành của nền tảng bạn dùng.
Với giọng được làm giống một người thật, ranh giới cứng hơn nhiều: phải được chính người đó cho phép. Giọng của chính bạn thì bạn tự quyết. Giọng của nhân viên, của người dẫn cũ, của người thân thì cần đồng ý rõ ràng, tốt nhất bằng văn bản, ghi phạm vi và thời hạn. Giọng của người nổi tiếng, của người dẫn kênh khác thì đừng, kể cả khi công cụ cho phép làm trong vài phút. Người nghe bị dẫn tới tin rằng một người thật đã nói điều người đó chưa từng nói, và người bán là bên chịu hậu quả.
Khi đi chọn công cụ, câu hỏi về quyền với giọng đã nạp là một trong các câu được nêu ở bài phần mềm livestream bằng AI gồm những loại nào.
Tự kiểm sau ba phiên có giọng máy
Mở lại bản ghi, tua tới các đoạn máy đọc và trả lời từng câu:
- Có đoạn nào máy đọc chồng lên lời người dẫn hoặc cắt ngang một câu đang nói không?
- Tên sản phẩm, giá tiền, giờ hết hạn có được đọc đúng và nghe ra qua loa điện thoại không?
- Có thông báo nào về ưu đãi đã hết mà vẫn được phát không?
- Âm lượng giọng máy và giọng người có ngang nhau không?
- Trong ô bình luận có ai hỏi lại đúng điều máy vừa đọc không? Nếu có, đoạn đó chưa rõ.
- Có bình luận nào tỏ ra khó chịu vì giọng máy không? Chép nguyên văn lại.
Nếu sáu câu đều ổn, giọng máy đang làm đúng việc: gánh phần lặp để người dẫn dồn sức cho phần trò chuyện. Nếu vướng từ hai câu trở lên, giảm số đoạn máy đọc xuống trước khi nghĩ tới đổi công cụ. Thường vấn đề nằm ở chỗ dùng quá nhiều, không nằm ở chất giọng.
Câu hỏi thường gặp
Giọng đọc AI tiếng Việt hiện nghe có tự nhiên không?
Với câu ngắn, nội dung thông báo, nhiều giọng máy tiếng Việt hiện nghe khá rõ và dễ chịu. Chỗ còn lộ là con số, tên riêng, từ mượn và những câu cần nhấn nhá cảm xúc. Nên tự thử bằng chính kịch bản của mình thay vì tin đoạn mẫu.
Có nên dùng giọng AI thay hẳn người dẫn trong phiên bán hàng không?
Không nên với phần lớn phiên bán hàng. Giọng máy làm tốt phần lặp lại như lời chào, thông báo ưu đãi, thuyết minh video, nhưng không trò chuyện, không dỗ được khách đang phân vân và không xử lý được khiếu nại. Dùng nó để người dẫn đỡ mệt, không phải để vắng người dẫn.
Làm sao phát tệp giọng đọc vào buổi live trên máy tính?
Trong OBS, thêm mỗi tệp âm thanh thành một nguồn phương tiện, gán phím tắt để phát khi cần và chỉnh mức tiếng ngang với micro của người dẫn. Đưa tệp thẳng vào phần mềm, không mở qua loa ngoài, để tránh tiếng lọt lại vào micro gây vọng.
Dùng giọng AI giống giọng của mình có được không?
Giọng của chính bạn thì bạn tự quyết, nhưng nên đọc điều khoản của công cụ về việc lưu và dùng bản thu mẫu. Với giọng của bất kỳ người nào khác, kể cả nhân viên hay người thân, cần được người đó đồng ý rõ ràng trước khi tạo và dùng.
Có phải báo cho người xem biết đang nghe giọng máy không?
Nên báo, kể cả khi nền tảng chưa bắt buộc trong trường hợp của bạn. Một câu nói rõ trong phiên hoặc một dòng trong mô tả là đủ. Yêu cầu khai báo cụ thể tuỳ từng nền tảng và thay đổi theo thời gian, nên xem chính sách hiện hành nơi bạn phát.
Giọng máy đọc sai tên sản phẩm thì sửa thế nào?
Viết lại tên theo cách phát âm tiếng Việt, tách âm tiết bằng dấu gạch hoặc khoảng trắng và thử vài cách cho tới khi nghe đúng. Lưu cách viết đúng vào một bảng dùng chung để các kịch bản sau khỏi dò lại. Nhiều công cụ cũng có ô khai cách đọc riêng cho từng từ.
Điều kiện, giới hạn và chính sách của các nền tảng nêu trong bài được ghi theo thời điểm cập nhật và có thể thay đổi. Thấy chỗ cần đính chính? Báo cho ban biên tập.
