Bỏ qua menu
LivestreamVietNam.comTạp chí nghề livestream
Giáo dục, sự kiện và tôn giáo

Dạy học qua livestream có hiệu quả không, hợp với môn nào?

Phát một chiều hợp với giảng lý thuyết, chữa đề, ôn thi đông người và để lại bản ghi cho học viên xem lại. Lớp cần sửa từng người thì vẫn cần phòng học hai chiều.

Ban biên tập Livestream Việt NamĐăng 12 phút đọc

Dạy học qua livestream có hiệu quả, nhưng chỉ với phần việc mà người dạy nói là chính: giảng lý thuyết, chữa đề, ôn thi cho lớp đông. Với phần luyện tập cần thầy cô nhìn và sửa từng người thì phát một chiều không thay được phòng học hai chiều.

Vì vậy câu hỏi đúng không phải là môn nào, mà là phần nào của môn đó. Môn nào cũng có đoạn giảng và đoạn luyện; livestream gánh tốt đoạn giảng và để lại bản ghi cho học viên xem lại.

Phát một chiều khác phòng học hai chiều ở những điểm nào

Livestream là một người nói cho nhiều người nghe, phản hồi đi về qua bình luận. Phòng học trực tuyến hai chiều là mọi người cùng vào một phòng, bật được camera và micro. Hai cách này không hơn kém nhau, chúng làm những việc khác nhau:

Tiêu chíLivestream một chiềuPhòng học hai chiều
Số người họcTừ vài chục tới vài nghìn người mà buổi dạy không nặng thêmThoải mái ở mức một hai chục người; đông hơn thì khó quản micro, camera
Máy và mạng phía học viênNhẹ: chỉ cần xem được video, điện thoại cũ vẫn theo đượcNặng hơn vì máy vừa nhận vừa gửi hình
Thầy cô thấy học viênKhông. Chỉ thấy dòng bình luậnCó: thấy mặt, nghe giọng, xem được bài làm qua chia sẻ màn hình
Hỏi đápGõ chữ, có độ trễ vài giây tới vài chục giâyNói trực tiếp, hỏi lại được ngay
Bản ghiThường có sẵn trên chính nền tảng sau buổi phátPhải bật ghi và tìm chỗ lưu, chỗ gửi
Quản lý sĩ sốChỉ biết con số đang xem, không biết aiĐiểm danh được theo tên

Điểm quyết định nằm ở dòng thứ ba. Khi thầy cô không thấy học viên thì không biết ai đang hiểu sai, ai bỏ đi nấu cơm từ phút thứ mười. Bài giảng nào chịu được điều đó thì hợp với livestream; bài nào không chịu được thì đừng ép.

Những kiểu bài hợp với phát một chiều

Điểm chung của các kiểu bài dưới đây: nội dung như nhau cho mọi người học, và người học tự kiểm được mình có hiểu hay không.

  • Giảng lý thuyết mới. Một chương Vật lý, một chuyên đề ngữ pháp, một bài Lịch sử. Người học cần nghe mạch lạc và nhìn bảng rõ, chưa cần ai sửa.
  • Chữa đề. Học viên làm đề trước ở nhà, vào buổi phát để xem lời giải từng câu. Đây là kiểu bài hợp nhất, vì ai cũng đã có bài làm của mình để tự đối chiếu.
  • Ôn thi đông người. Tổng ôn trước kỳ thi, hệ thống công thức, các dạng hay ra. Lớp vài trăm người vẫn dạy như lớp vài chục.
  • Buổi giải đáp theo chủ đề. Gom câu hỏi trước một ngày, trả lời lần lượt trên sóng. Người hỏi được trả lời, người chưa hỏi nghe luôn câu của người khác.
  • Trình diễn thao tác. Dùng phần mềm bảng tính, viết một đoạn mã, giải mẫu một bài hình. Màn hình máy tính đưa thẳng lên sóng thì rõ hơn nhìn bảng trong lớp.

Các môn tự nhiên, ngoại ngữ ở phần ngữ pháp và đọc hiểu, môn xã hội, kỹ năng văn phòng, lập trình ở phần giảng đều rơi vào nhóm này. Khi lên dàn ý cho buổi giảng không bán gì, bài kịch bản livestream chia sẻ kiến thức có khung thời gian dùng được ngay.

Những lớp không nên chuyển sang livestream

Bốn trường hợp sau gần như lúc nào cũng cho kết quả kém khi chỉ phát một chiều:

Lớp nhỏ sống bằng tương tác. Lớp luyện nói ngoại ngữ sáu người, lớp luyện viết có chấm bài tại chỗ, lớp kèm một một. Giá trị của các lớp này là thầy cô nghe từng người và sửa ngay. Đưa lên livestream là bỏ đúng phần học viên trả tiền để nhận.

Trẻ nhỏ. Học sinh mầm non và đầu tiểu học khó ngồi yên trước một màn hình không gọi tên mình. Trẻ cần người lớn nhìn thấy, gọi tên, khen đúng lúc. Phát một chiều cho lứa tuổi này thường biến thành phụ huynh ngồi học thay.

Môn cần nhìn tư thế, nghe âm. Đàn, hát, vẽ, thể thao, phát âm. Giáo viên phải thấy bàn tay, nghe tiếng đàn của học viên. Livestream chỉ làm được phần thị phạm, còn phần sửa phải có kênh hai chiều.

Buổi kiểm tra. Livestream không biết ai đang ngồi trước máy, càng không giám sát được. Kiểm tra, thi thử cần hình thức khác.

Dấu hiệu nhận ra mình đang ép sai kiểu bài: bình luận toàn là “thầy xem giúp bài em với” mà bạn không có cách nào xem.

Bản ghi là tài sản của lớp học

Một buổi dạy trong phòng học trôi qua là hết. Một buổi phát trực tiếp để lại video, và video đó làm việc tiếp cho bạn nhiều tháng. Học viên nghỉ ốm xem bù. Học viên chậm tua lại đoạn chưa hiểu, điều không ai dám xin trong lớp đông. Trước kỳ thi, cả lớp có một kho bài giảng xếp theo chương để ôn.

Muốn bản ghi thật sự dùng được, làm ba việc ngay khi buổi phát kết thúc. Đặt lại tên theo nội dung, ví dụ “Hình học 11, quan hệ vuông góc, buổi 3”, đừng để tên mặc định theo ngày. Ghi mốc thời gian các phần chính vào mô tả để người xem nhảy tới đúng đoạn. Gom các buổi cùng chương vào một danh sách.

Có hai điều cần biết trước khi coi nền tảng là kho lưu. Thứ nhất, thời hạn giữ video trực tiếp do nền tảng quyết định và có thể thay đổi; với Facebook, hãy xem thông báo trong tài khoản của bạn về việc video trực tiếp được giữ bao lâu. Thứ hai, lớp thu học phí thì bản ghi là thứ học viên đã trả tiền, nên luôn giữ thêm một bản gốc ở máy hoặc ổ lưu riêng.

Dựng một buổi giảng trực tiếp theo thứ tự nào

Thứ tự dưới đây đi từ thứ ảnh hưởng nhiều nhất tới ít nhất. Người mới hay làm ngược: mua đèn, mua phông trước, rồi lên sóng với tiếng vang như trong nhà tắm.

  1. Tiếng trước. Một micro cài áo hoặc micro để bàn đặt cách miệng một gang tay. Học viên chịu được hình hơi mờ, không chịu được hai giờ nghe tiếng rè.
  2. Bảng hoặc màn hình phải đọc được trên điện thoại. Phần lớn học viên xem bằng điện thoại. Viết bảng thì chữ to gấp đôi thói quen; trình chiếu thì mỗi trang ít dòng. Tự mở buổi thử trên điện thoại, đọc không nổi thì học viên cũng vậy.
  3. Chọn nơi phát theo tính chất lớp. Lớp miễn phí, muốn nhiều người biết thì phát công khai. Lớp thu phí thì phát trong nhóm kín hoặc dùng chế độ chỉ người có đường dẫn mới xem được; tên và vị trí các chế độ này mỗi nền tảng một khác, kiểm trong phần tạo buổi phát.
  4. Đo mạng đúng giờ sẽ dạy. Bitrate (lượng dữ liệu gửi đi mỗi giây) không nên quá khoảng một nửa tốc độ tải lên đo được vào đúng khung giờ đó. Tám giờ tối mạng khu dân cư khác hẳn hai giờ chiều.
  5. Phát thử ít nhất mười phút ở chế độ riêng tư, xem bằng một máy khác đặt ở phòng khác. Nếu để máy xem thử bật loa ngay cạnh micro, bạn sẽ nghe tiếng vọng lặp lại và tưởng thiết bị hỏng.
  6. Có người trực bình luận. Một trợ giảng hoặc một học viên cũ đọc bình luận, gom câu hỏi trùng, nhắn cho bạn những câu đáng dừng lại.

Chưa cần mua: máy quay thứ hai, phông xanh, bàn trộn hình. Một điện thoại hoặc webcam đặt vững, một micro tử tế, một bảng đủ sáng là dạy được.

Giữ người học theo bài khi không nhìn thấy họ

Trong lớp, bạn nhìn mặt là biết lúc nào cần dừng. Trên sóng, bạn phải tự tạo ra các điểm dừng đó. Cách làm quen thuộc của người dạy lâu năm: chia buổi thành các khối mười tới mười lăm phút, cuối mỗi khối là một câu hỏi ngắn mà ai cũng trả lời được bằng một ký tự.

Câu nói mẫu: “Câu này chọn A hay B, gõ vào bình luận, cô chờ ba mươi giây.” Rồi chờ thật. Độ trễ của luồng phát khiến bình luận về chậm; hỏi xong giảng tiếp ngay thì học viên hiểu là câu hỏi cho có. Khi câu trả lời đổ về, bạn biết được tỉ lệ đúng sai mà không cần thấy mặt ai.

Nói rõ luật chơi từ đầu buổi: câu hỏi về bài gõ kèm một ký hiệu thống nhất ở đầu, ví dụ chữ “Hỏi”, để người trực dễ lọc; câu hỏi riêng tư gửi qua kênh nhắn tin của lớp sau buổi. Với lớp có học sinh nhỏ tuổi, không đọc tên kèm kết quả sai của em nào lên sóng, và không xếp hạng ai nhanh ai chậm.

Tự kiểm sau ba buổi đầu

Đừng đánh giá bằng số người xem cao nhất. Ba buổi đầu, nhìn vào những thứ nói được rằng người học có học thật hay không:

  • Số người còn xem ở phút cuối so với giữa buổi. Rơi mạnh ở một đoạn cố định thì xem lại đoạn đó: thường là giảng quá dài không có điểm dừng.
  • Số câu trả lời cho mỗi câu hỏi kiểm tra nhanh. Ít dần qua từng buổi nghĩa là người xem đang chuyển sang nghe thụ động.
  • Số bài tập về nhà được nộp, nếu lớp có nộp bài qua một kênh khác.
  • Số lượt xem lại bản ghi trong tuần. Bản ghi được mở nhiều là dấu hiệu bài có ích, không phải dấu hiệu buổi trực tiếp kém.
  • Những câu hỏi lặp lại nhiều lần. Đó là chỗ bài giảng chưa rõ, sửa ngay trong buổi sau.

Nếu sau ba buổi bình luận vẫn chỉ xoay quanh “không nghe rõ” hay “chữ nhỏ quá”, vấn đề nằm ở khâu kỹ thuật chứ chưa phải ở cách dạy. Sửa tiếng và bảng trước khi đổi giáo án.

Ghép hai hình thức: giảng trên live, chữa bài trong phòng nhỏ

Cách nhiều trung tâm và giáo viên dạy thêm đang dùng là không chọn một trong hai. Buổi giảng lý thuyết và chữa đề chung phát một chiều cho cả khoá, để lại bản ghi. Mỗi tuần thêm một buổi ngắn trong phòng học hai chiều, chia nhóm nhỏ, chỉ để hỏi đáp và sửa bài từng người.

Cách ghép này giải đúng điểm yếu của từng bên. Thầy cô không phải giảng lại cùng một bài cho năm nhóm. Học viên vẫn có lúc được nhìn thấy, được gọi tên. Về chi phí công sức, buổi giảng chung chuẩn bị một lần dùng cho mọi nhóm, còn buổi nhóm nhỏ gần như không cần soạn mới.

Với hội thảo chuyên đề hay buổi chia sẻ cho phụ huynh, bài toán chọn hình thức cũng tương tự; phần so sánh chi tiết nằm ở bài hội thảo trực tuyến nên chọn phòng họp kín hay livestream công khai.

Câu hỏi thường gặp

Dạy học qua livestream có thay được lớp học trực tiếp không?

Không thay được hoàn toàn. Livestream làm tốt phần giảng và chữa đề cho số đông, nhưng thầy cô không nhìn thấy học viên nên không sửa được lỗi của từng người. Cách dùng hợp lý là để livestream gánh phần giảng chung, còn phần luyện tập và sửa bài diễn ra ở lớp trực tiếp hoặc phòng học hai chiều nhóm nhỏ.

Nên dạy trên nền tảng nào: Facebook, YouTube hay TikTok?

Chọn nơi học viên của bạn đã có mặt và chọn theo nhu cầu lưu bài. Nhóm kín trên Facebook hợp với lớp đã quen sinh hoạt ở đó. YouTube tiện cho việc xếp bản ghi thành danh sách theo chương và tìm lại lâu dài. TikTok hợp với buổi ngắn để giới thiệu, ít hợp với bài giảng dài cần bản ghi có tổ chức.

Lớp thu học phí thì phát livestream thế nào để người ngoài không xem được?

Phát trong nhóm kín chỉ gồm học viên đã đóng phí, hoặc dùng chế độ chỉ người có đường dẫn mới xem được nếu nền tảng có. Cần hiểu giới hạn: đường dẫn kín vẫn có thể bị chuyển cho người khác. Lớp cần kiểm soát chặt từng tài khoản thì phải dùng trang xem có đăng nhập riêng.

Học sinh tiểu học có học qua livestream được không?

Ở mức xem một bài kể chuyện, một buổi hướng dẫn ngắn có cha mẹ ngồi cùng thì được. Dùng làm hình thức học chính thì không hợp, vì trẻ nhỏ cần được nhìn thấy, gọi tên và nhắc nhở trực tiếp. Lứa tuổi này nên học trong phòng hai chiều sĩ số thấp, thời lượng ngắn.

Một buổi giảng trên livestream nên dài bao lâu?

Với học sinh phổ thông và người đi làm, khoảng 60 tới 90 phút là mức phần lớn người học còn theo được, chia thành các khối mười tới mười lăm phút có câu hỏi kiểm tra nhanh xen giữa. Buổi tổng ôn dài hơn thì nên có giờ nghỉ rõ ràng và ghi mốc thời gian từng phần trong bản ghi.

Cần thiết bị gì để bắt đầu dạy trên livestream?

Một điện thoại hoặc webcam đặt trên chân máy vững, một micro cài áo hay để bàn, một bảng đủ sáng hoặc máy tính để chia sẻ màn hình, cùng đường mạng có tốc độ tải lên ổn định. Tiếng là thứ nên đầu tư trước tiên. Máy quay thứ hai, phông xanh, bàn trộn hình đều chưa cần ở giai đoạn đầu.

bản ghi bài giảngchữa đề trên livedạy học qua livestreamdạy thêm trực tuyếngiáo viên livestreamlivestream dạy họclớp học trực tuyếnôn thi trực tuyếnphòng học hai chiềutrợ giảng trực bình luận

Điều kiện, giới hạn và chính sách của các nền tảng nêu trong bài được ghi theo thời điểm cập nhật và có thể thay đổi. Thấy chỗ cần đính chính? Báo cho ban biên tập.

Đọc tiếp

Cùng chuyên mục

Từ đội làm tạp chí này

VietnamStream: phát trực tiếp một lần, lên mọi nền tảng

Phòng phát ngay trên trình duyệt, mời khách bằng một đường link, phát cùng lúc lên Facebook, YouTube, TikTok. Tải video lên để hẹn giờ hoặc phát lặp 24/7. Có gói miễn phí.