Bỏ qua menu
LivestreamVietNam.comTạp chí nghề livestream
Kịch bản và kỹ năng dẫn live

Kịch bản livestream trò chuyện, chia sẻ kiến thức khi không bán hàng

Buổi chia sẻ không bán hàng vẫn cần cấu trúc, như một bài giảng ngắn có hỏi đáp. Khung chia phút, cách thu câu hỏi trước buổi và đặt mốc cho bản ghi.

Ban biên tập Livestream Việt NamĐăng 13 phút đọc

Kịch bản livestream chia sẻ kiến thức nên dựng như một bài giảng ngắn có hỏi đáp: lời hứa đầu buổi, ba ý chính mỗi ý kèm một ví dụ, phần hỏi đáp, rồi tóm tắt và hẹn buổi sau.

Thu câu hỏi từ trước để phần hỏi đáp không phụ thuộc vào bình luận lúc phát. Trong khi nói, gọi tên từng phần và ghi lại mốc thời gian để người mở bản ghi tìm được đoạn mình cần.

Vì sao buổi chia sẻ cần cấu trúc chặt hơn buổi bán hàng

Buổi bán hàng có sẵn một bộ xương: sản phẩm nối sản phẩm, mỗi món có giá và lời kêu gọi, người xem luôn biết mình đang ở đâu. Buổi chia sẻ, trò chuyện không có bộ xương đó. Không có gì buộc bạn chuyển ý, nên một ý có thể kéo hai mươi phút; không có gì báo hiệu kết thúc, nên buổi phát nhạt dần cho tới khi bạn nói "chắc hôm nay tới đây thôi".

Người xem buổi chia sẻ cũng trả bằng một thứ khác: thời gian và sự chú ý, không đổi lại món hàng nào. Họ cần biết ngay từ đầu mình sẽ nhận được gì và mất bao lâu. Người vào giữa chừng cần biết buổi đang ở phần mấy. Người xem lại bản ghi, với loại nội dung này thường đông hơn hẳn người xem trực tiếp, cần nhảy được tới đúng đoạn.

Cấu trúc trả lời cả ba nhu cầu, và nó không làm buổi trò chuyện cứng đi. Khung chỉ quyết định thứ tự và thời lượng; còn giọng kể, chuyện riêng, những lúc đùa vẫn là của bạn. Một thầy giáo dạy hay vẫn có giáo án, chỉ là học trò không nhìn thấy nó.

Khung 55 phút cho một buổi chia sẻ

Khung dưới đây cho một người nói, một chủ đề. Thời lượng từng phần co giãn được, thứ tự thì nên giữ:

PhútPhầnNội dungCâu báo hiệu cho người xem
0–3Lời hứa đầu buổiBạn là ai, hôm nay nói về điều gì, người xem mang về được gì, buổi dài bao lâu, hỏi đáp lúc nào"Trong khoảng năm mươi phút tới…"
3–13Ý chính thứ nhấtNêu ý, một ví dụ, một việc làm được ngay"Điều đầu tiên trong ba điều…"
13–23Ý chính thứ haiNhư trên"Sang điều thứ hai…"
23–33Ý chính thứ baNhư trên"Điều cuối cùng…"
33–50Hỏi đápCâu hỏi thu trước, rồi câu hỏi từ bình luận"Giờ là phần hỏi đáp, mình bắt đầu bằng câu đã gửi trước…"
50–55Tóm tắt và hẹnNhắc lại ba ý mỗi ý một câu, hẹn chủ đề và ngày giờ buổi sau, chào"Trước khi chào, mình điểm lại ba điều…"

Vì sao là ba ý? Vì đó là số lượng người nghe nhớ nổi sau một buổi mà không ghi chép, và là số lượng bạn nói kỹ được trong nửa giờ. Có bảy điều muốn nói thì đó là chất liệu cho hai ba buổi, không phải cho một buổi nói nhanh hơn.

Buổi trò chuyện tự do hơn, kiểu tâm sự nghề hay kể chuyện, vẫn dùng được khung này: thay "ba ý chính" bằng ba câu chuyện hoặc ba câu hỏi lớn, giữ lời hứa đầu buổi và phần kết.

Lời hứa đầu buổi: ba phút quyết định ai ở lại

Lời hứa là một câu nói rõ người xem sẽ làm được gì, hoặc hiểu được gì, khi buổi kết thúc. Nó khác với tên chủ đề. "Hôm nay mình nói về chăm cây cảnh trong nhà" là chủ đề. "Hết buổi này, bạn biết nhìn lá để đoán cây đang thiếu nước hay thừa nước, và biết ba việc cần làm khi lá bắt đầu vàng" là lời hứa. Câu thứ hai cho người xem một lý do để dành ra năm mươi phút.

Một phần mở đủ gồm năm thứ, nói trong chừng một phút rưỡi. Ví dụ cho một kế toán chia sẻ với hộ kinh doanh: "Chào mọi người, mình là Dũng, mười năm làm sổ sách cho các cửa hàng nhỏ. Tối nay mình nói về ba thói quen ghi chép giúp bạn cuối tháng biết mình lời hay lỗ mà không cần phần mềm gì. Mình nói khoảng nửa tiếng, sau đó trả lời câu hỏi, có sáu câu mọi người đã gửi từ hôm qua. Ai có câu hỏi thêm cứ gõ vào, mình gom lại đáp ở phần sau."

Phần mở ấy làm được bốn việc: cho biết vì sao nên nghe người này, hứa một kết quả cụ thể, báo thời lượng, và dặn trước cách hỏi. Việc cuối giúp bạn không bị cắt ngang ở phút thứ năm bởi một câu hỏi lẽ ra thuộc phần sau. Lời hứa đã đưa ra thì phải giữ: hứa ba thói quen thì nói đủ ba, đừng để hỏi đáp nuốt mất điều thứ ba.

Ba ý chính, mỗi ý một ví dụ

Mỗi ý chiếm khoảng mười phút và có cùng một cấu trúc bốn nhịp. Lặp cấu trúc không làm buổi nói nhàm; nó làm người nghe dễ theo:

Nêu ý bằng một câu trọn vẹn. Câu mà người nghe chép lại được. "Thói quen thứ nhất: tách tiền của cửa hàng khỏi tiền của nhà, dù chỉ bằng hai chiếc phong bì." Nếu bạn không nói gọn được ý trong một câu thì ý đó chưa chín.

Kể một ví dụ có người, có việc. Ví dụ là thứ người ta nhớ; nguyên tắc là thứ người ta quên. Kể một trường hợp bạn gặp, đã đổi chi tiết nhận dạng: "Một tiệm tạp hoá mình từng làm sổ, bán rất đông, mà cuối tháng nào chủ tiệm cũng không biết tiền đi đâu…". Nếu là ví dụ bạn dựng ra để minh hoạ thì nói rõ đó là ví dụ giả định. Không gán cho ai lời họ không nói.

Đưa một việc làm được ngay. Nhỏ, cụ thể, làm trong hôm nay hoặc ngày mai. "Tối nay, bạn lấy một cuốn sổ, ghi đúng một dòng: hôm nay thu bao nhiêu." Việc nhỏ được làm có giá trị hơn kế hoạch lớn bị gác lại.

Chốt ý và báo chuyển. Nhắc lại ý bằng đúng câu ban đầu, rồi báo sang phần kế: "Đó là thói quen thứ nhất, tách hai dòng tiền. Sang thói quen thứ hai." Người vào giữa chừng nhờ câu này mà biết buổi đang ở đâu.

Trên tờ dàn ý, mỗi ý chỉ là bốn dòng: câu nêu ý chép nguyên văn, hai ba chữ gợi lại ví dụ, việc làm ngay, câu chuyển. Đừng viết thành văn rồi đọc. Dạy kỹ năng cần người học làm theo từng bước thì có những đặc thù riêng, được bàn trong bài dạy học qua livestream có hiệu quả không.

Thu câu hỏi trước buổi

Phần hỏi đáp chỉ dựa vào bình luận lúc phát thì rất bấp bênh: buổi ít người thì không ai hỏi, buổi đông thì câu hỏi trôi mất, và câu được gõ vội thường chung chung. Thu trước giải quyết cả ba:

  1. Hai đến ba ngày trước buổi phát, đăng một bài báo chủ đề, ngày giờ, và mời gửi câu hỏi ngay dưới bài hoặc qua tin nhắn. Hỏi thẳng: "Bạn đang vướng gì nhất về việc này?".
  2. Gom thêm từ nguồn sẵn có: tin nhắn cũ, bình luận ở các buổi trước, câu hỏi bạn hay gặp ngoài đời khi làm nghề.
  3. Chọn năm đến tám câu, gộp các câu trùng ý, xếp từ dễ tới khó. Câu nào đã được một trong ba ý chính trả lời thì lồng vào phần đó: "Điểm này cũng là câu hỏi của bạn Hoà gửi hôm qua".
  4. Viết ý trả lời gọn cho từng câu, mỗi câu hai ba gạch đầu dòng. Câu nào cần tra cứu thì tra trước.
  5. Trên sóng, đọc câu hỏi kèm tên người gửi nếu họ đồng ý nêu tên; nếu câu hỏi có chuyện riêng thì bỏ tên và lược chi tiết nhận dạng.
  6. Xong câu thu trước mới mở cho bình luận. Lúc đó người xem đã thấy mẫu của một câu hỏi tốt và một câu trả lời gọn, họ hỏi sát hơn.

Kể cả khi không ai gửi gì, bạn vẫn có phần hỏi đáp: tự nêu năm câu mà người mới hay hỏi, nói rõ đó là những câu thường gặp. Điều không làm là bịa ra người hỏi.

Điều phối hỏi đáp trực tiếp và những câu nên từ chối

Khi mở cho bình luận, ba quy tắc giữ phần hỏi đáp không trượt. Nhắc lại câu hỏi thành tiếng trước khi đáp, vì người xem bản ghi không thấy bình luận. Trả lời trong một đến hai phút; câu cần mười phút thì nói "câu này đáng một buổi riêng, mình ghi lại" và ghi thật. Và giữ quyền chọn: không phải câu nào hiện lên cũng cần đáp, nhất là câu lạc chủ đề.

Có những câu nên từ chối trả lời trên sóng dù bạn rành nghề. Câu hỏi về bệnh của một người cụ thể, về một vụ tranh chấp, về khoản thuế của một trường hợp riêng: bạn không có đủ dữ kiện, và lời khuyên sai gây hại thật. Câu đáp đúng mực là nêu nguyên tắc chung rồi chỉ hướng: "Mình chỉ nói được nguyên tắc; trường hợp của bạn cần người xem hồ sơ trực tiếp, bạn nên hỏi bác sĩ, luật sư hay cơ quan thuế nơi bạn đăng ký". Với câu hỏi lộ chuyện riêng của người khác, lược bỏ tên và chi tiết khi đọc lên.

Gặp câu bạn không biết, nói là không biết và hẹn tra lại. Trong một buổi chia sẻ kiến thức, một câu trả lời đoán mò bị người rành hơn bắt lỗi dưới phần bình luận làm hỏng uy tín của cả ba ý bạn vừa nói kỹ.

Mốc thời gian để bản ghi dễ xem lại

Bản ghi của một buổi chia sẻ là thứ có tuổi thọ dài nhất trong các loại buổi phát: kiến thức không hết hạn như một đợt giảm giá. Nhưng ít ai xem lại trọn năm mươi lăm phút. Họ muốn nhảy tới "điều thứ hai" hay tới câu hỏi giống của mình. Mốc thời gian là thứ cho phép việc đó.

Làm mốc gồm ba việc nhỏ. Trong lúc phát, gọi tên phần thành tiếng ở mỗi điểm chuyển, như các câu báo hiệu trong bảng khung. Cùng lúc đó, liếc đồng hồ của buổi phát và ghi nhanh con số ra giấy: "ý 2: 14 phút", "hỏi đáp: 34 phút". Sau khi tắt, chép danh sách mốc vào phần mô tả của bản ghi hoặc vào một bình luận rồi ghim lên. Trên YouTube, theo trang trợ giúp của nền tảng này, danh sách mốc viết đúng dạng trong phần mô tả có thể được hiển thị thành các chương trên thanh thời gian; điều kiện cụ thể nên kiểm lại ở đó. Ở những nơi khác, danh sách mốc bằng chữ vẫn giúp người xem tự kéo tới đúng đoạn.

Người vào giữa buổi cũng cần biết mình đang ở phần nào. Ngoài câu báo chuyển, một dòng chữ trên hình ghi tên phần đang nói giúp ích nhiều. Phát bằng máy tính thì chèn chữ bằng OBS (phần mềm dựng hình và phát luồng miễn phí); một lựa chọn không cần cài đặt là phòng phát trên trình duyệt của VietnamStream, có sẵn băng chữ và logo chèn lên hình, đổi nội dung băng chữ khi sang phần mới.

Sửa luôn tiêu đề bản ghi cho đúng với nội dung đã nói, thay cho tiêu đề đặt vội trước giờ phát.

Năm kiểu trượt của buổi chia sẻ và cách kéo lại

Mỗi kiểu có một dấu hiệu nhận ra ngay khi đang nói:

  • Lan man ở ý đầu. Dấu hiệu: đồng hồ qua phút mười lăm mà chưa nói câu "sang điều thứ hai". Kéo lại bằng chính câu đó, phần còn dở để dành cho hỏi đáp.
  • Trả lời bình luận giữa bài giảng. Mỗi câu hỏi chen vào kéo bạn khỏi mạch một hai phút. Nói: "Câu hay, mình ghi lại, lát tới phần hỏi đáp mình trả lời đầu tiên", và giữ lời.
  • Toàn nguyên tắc, không ví dụ. Dấu hiệu: bạn nói ba phút liền mà không có người, vật, con số hay tình huống nào xuất hiện. Dừng lại: "Để mình kể một trường hợp".
  • Đọc tài liệu chiếu trên màn hình. Người xem đọc nhanh hơn bạn nói. Nếu có chiếu, mỗi trang chỉ vài chữ, phần còn lại nói bằng lời.
  • Kết thúc bằng cách nhạt dần. Hết câu hỏi, im một lúc, rồi "chắc vậy thôi". Luôn có phần kết viết sẵn: ba ý nhắc lại, lời hẹn, lời chào.

Phần kết đáng được chuẩn bị kỹ ngang phần mở, vì đó là điều cuối cùng người xem mang theo: ba ý mỗi ý một câu, chủ đề và ngày giờ của buổi sau. Cách làm năm phút cuối cho gọn được viết riêng trong bài kết thúc buổi livestream để người xem quay lại.

Câu hỏi thường gặp

Livestream chia sẻ kiến thức nên dài bao lâu?

Khoảng 45 đến 60 phút là vừa cho một chủ đề với ba ý chính và phần hỏi đáp. Ngắn hơn thì khó có chỗ cho câu hỏi; dài hơn thì người xem trực tiếp rơi dần và bản ghi khó xem lại. Nếu nội dung nhiều, hãy chia thành nhiều buổi theo chuỗi thay vì kéo dài một buổi.

Không bán hàng thì livestream nói gì cho có nội dung?

Chọn một vấn đề cụ thể mà người theo dõi bạn đang vướng, rồi dựng ba ý chính, mỗi ý kèm một ví dụ và một việc làm được ngay. Nguồn đề tài tốt nhất là câu hỏi bạn hay nhận được qua tin nhắn và trong công việc hằng ngày. Một lời hứa rõ ở đầu buổi giúp bạn không lan man.

Làm sao để có câu hỏi khi livestream ít người xem?

Thu câu hỏi từ hai ba ngày trước bằng một bài đăng báo chủ đề và mời gửi câu hỏi, gom thêm từ tin nhắn cũ và các buổi trước. Trên sóng, đọc những câu này trước rồi mới mời hỏi thêm. Nếu không ai gửi, tự nêu các câu người mới hay hỏi và nói rõ đó là câu thường gặp.

Có nên trả lời bình luận ngay trong lúc đang trình bày không?

Nên hạn chế. Trả lời ngay làm đứt mạch và khiến ba ý chính không kịp nói hết. Ngay đầu buổi, dặn người xem rằng câu hỏi sẽ được gom lại và trả lời ở phần hỏi đáp, rồi ghi lại các câu hay để đáp đúng như đã hứa. Chỉ dừng lại với câu hỏi làm rõ điều bạn vừa nói.

Mốc thời gian cho bản ghi livestream làm thế nào?

Trong lúc phát, ghi ra giấy phút bắt đầu của từng phần. Sau buổi, chép danh sách mốc kèm tên phần vào mô tả của bản ghi hoặc vào một bình luận được ghim. Một số nền tảng hiển thị danh sách này thành các chương; nơi không hỗ trợ thì người xem vẫn dựa vào đó để kéo tới đúng đoạn.

Gặp câu hỏi ngoài chuyên môn khi đang live thì trả lời sao?

Nói thẳng là bạn chưa chắc và hẹn tra lại, hoặc chỉ người xem tới nơi có chuyên môn phù hợp. Với câu hỏi về sức khoẻ, pháp lý, thuế của một trường hợp riêng, chỉ nêu nguyên tắc chung và khuyên họ hỏi bác sĩ, luật sư hoặc cơ quan chức năng, vì bạn không có đủ dữ kiện để khuyên cụ thể.

dẫn buổi hỏi đáphỏi đáp trực tiếpkhung buổi chia sẻkịch bản livestream chia sẻlive không bán hànglivestream chia sẻ kiến thứclivestream trò chuyệnlời hứa đầu buổimốc thời gian bản ghithu câu hỏi trước buổi

Điều kiện, giới hạn và chính sách của các nền tảng nêu trong bài được ghi theo thời điểm cập nhật và có thể thay đổi. Thấy chỗ cần đính chính? Báo cho ban biên tập.

Đọc tiếp

Cùng chuyên mục

Từ đội làm tạp chí này

VietnamStream: phát trực tiếp một lần, lên mọi nền tảng

Phòng phát ngay trên trình duyệt, mời khách bằng một đường link, phát cùng lúc lên Facebook, YouTube, TikTok. Tải video lên để hẹn giờ hoặc phát lặp 24/7. Có gói miễn phí.