Quảng cáo sản phẩm khi livestream: người dẫn chịu trách nhiệm gì?
Người giới thiệu sản phẩm trên sóng có trách nhiệm với lời mình nói. Ba việc giữ bạn an toàn: kiểm thông tin trước phiên, nói rõ đang quảng cáo, lưu hồ sơ.
Trách nhiệm người livestream quảng cáo, ở mức nguyên tắc, gồm ba điều: chịu trách nhiệm với nội dung mình nói về sản phẩm, kiểm tra thông tin sản phẩm trước khi nói, và nói rõ với người xem khi mình đang quảng cáo.
Câu “em chỉ đọc theo kịch bản nhãn hàng đưa” không phải tấm khiên. Với thực phẩm chức năng, mỹ phẩm, thuốc, yêu cầu còn chặt hơn: không nói công dụng chữa bệnh. Mức xử lý cụ thể và điều khoản hợp đồng thì bạn cần hỏi luật sư, bài này chỉ nêu nguyên tắc và thói quen làm việc.
Người nói là người chịu trách nhiệm trước tiên với lời mình nói
Khi bạn cầm sản phẩm lên trước camera và bảo người xem nên mua, bạn không còn là người đứng ngoài. Người xem tin vì gương mặt và giọng nói của bạn, không phải vì tờ hướng dẫn trong hộp. Nguyên tắc chung mà cả quy định lẫn chính sách các nền tảng đều đi theo là: ai đưa thông tin quảng cáo tới công chúng thì có phần trách nhiệm với thông tin đó, bên cạnh trách nhiệm của nhà sản xuất và người bán.
Điều này đúng với cả ba vai trò phổ biến trong nghề. Chủ shop tự live bán hàng của mình. Người dẫn được shop thuê theo giờ. Người có lượng theo dõi lớn nhận tiền hoặc hoa hồng từ nhãn hàng. Phần trách nhiệm của mỗi vai nặng nhẹ ra sao trong một vụ việc cụ thể là chuyện của cơ quan chức năng và luật sư; còn ở mức thói quen nghề, cả ba vai đều cần làm cùng một việc: biết mình đang nói gì và có gì trong tay để chứng minh.
Thời gian gần đây việc quảng cáo trên mạng của người có ảnh hưởng được quản lý chặt hơn trước và quy định tiếp tục được bổ sung. Đừng dựa vào cách làm của vài năm trước, cũng đừng dựa vào câu “ai cũng nói thế mà”.
Kiểm thông tin sản phẩm trước phiên: sáu việc trong ba mươi phút
Làm đủ các việc sau cho mỗi sản phẩm mới, trước khi viết lời thoại:
- Xin nhãn hàng hoặc nhà cung cấp bộ hồ sơ sản phẩm: giấy tờ công bố hoặc đăng ký lưu hành nếu thuộc nhóm phải có, giấy tờ chứng minh nguồn gốc, kết quả kiểm nghiệm nếu họ dùng nó để quảng cáo.
- Cầm sản phẩm thật, đọc toàn bộ nhãn: tên, thành phần, công dụng ghi trên nhãn, cách dùng, cảnh báo, hạn dùng, tên đơn vị chịu trách nhiệm.
- Đặt kịch bản nhãn hàng gửi cạnh nhãn sản phẩm. Gạch mọi câu trong kịch bản nói nhiều hơn những gì nhãn và hồ sơ ghi.
- Với mỗi con số định nói trên sóng, hỏi lại: số này lấy từ đâu, có giấy tờ không. Không có thì bỏ.
- Tự dùng thử nếu là thứ dùng thử được, đủ lâu để nói bằng trải nghiệm thật. Chưa dùng thì đừng nói “mình dùng rồi”.
- Lưu toàn bộ hồ sơ, kịch bản đã duyệt và tin nhắn trao đổi vào một thư mục theo tên chiến dịch.
Nhãn hàng không đưa được hồ sơ, hoặc đưa chậm và giục lên sóng trước, là tín hiệu rõ nhất để từ chối. Một phiên live bỏ lỡ chỉ mất một buổi tối; một lời khẳng định sai nằm lại trên mạng rất lâu cùng tên tuổi của bạn.
Câu nên tránh và cách nói thay thế
Phần lớn rắc rối sinh ra từ vài kiểu câu quen miệng. Bảng dưới là cách đổi sang câu vẫn bán được hàng mà không vượt quá những gì bạn chứng minh được:
| Kiểu câu nên tránh | Vì sao rủi ro | Nói thay bằng |
|---|---|---|
| “Dùng là khỏi”, “trị dứt điểm” | Khẳng định công dụng chữa bệnh và hứa kết quả cho mọi người | Đọc đúng công dụng ghi trên nhãn; thêm “hiệu quả tuỳ cơ địa từng người” |
| “Tốt nhất”, “duy nhất”, “số một” | So sánh tuyệt đối mà không có căn cứ kiểm chứng | Nêu điểm cụ thể: chất liệu, kích thước, cách dùng, điều bạn thích khi dùng |
| “Bác sĩ khuyên dùng”, “bệnh viện đang dùng” | Mượn uy tín chuyên môn khi không có xác nhận | Bỏ hẳn; nếu có tài liệu chính thức thì đưa đúng tài liệu đó lên hình |
| “Cả nhà mình dùng mấy năm nay” khi không phải vậy | Trải nghiệm bịa là thông tin sai sự thật | Nói thật: “mình mới dùng hai tuần, cảm nhận ban đầu là…” |
| “Hàng bên kia toàn hoá chất” | Hạ thấp sản phẩm khác không căn cứ | Chỉ nói về sản phẩm của mình |
| “Giá gốc gấp ba, hôm nay giảm sốc” khi giá gốc là giá ảo | Thông tin sai về giá và khuyến mãi | Nêu giá đang bán, mức giảm thật, thời hạn thật |
Cách dựng một lượt giới thiệu vừa đúng vừa không nhàm có ở bài công thức năm bước giới thiệu sản phẩm khi live. Lời thoại trung thực không làm phiên live kém đi; thứ làm phiên kém là giọng đọc kịch bản.
Nói rõ khi đang quảng cáo: nói lúc nào, nói thế nào
Người xem có quyền biết bạn khen một món đồ vì thích hay vì được trả tiền. Nguyên tắc công khai này xuất hiện cả trong quy định về quảng cáo lẫn trong chính sách nội dung thương hiệu của các nền tảng lớn. Cách thực hiện cụ thể, ví dụ phải gắn nhãn gì hay ghi câu gì, thay đổi theo nền tảng và theo thời gian, nên hãy kiểm trong phần hướng dẫn của nền tảng bạn đang phát.
Trong buổi live, người xem ra vào liên tục, nên nói một lần ở đầu phiên là chưa đủ. Thói quen tốt: nói ngay khi mở phần giới thiệu sản phẩm, nhắc lại sau mỗi mười lăm đến hai mươi phút, và ghi trong phần mô tả buổi phát. Nếu nền tảng có công cụ gắn nhãn nội dung được tài trợ hoặc hợp tác trả phí, hãy bật nó.
Câu mẫu dùng được ngay: “Phần này là quảng cáo, nhãn hàng tài trợ cho buổi live hôm nay.” Hoặc với tiếp thị liên kết: “Mình có nhận hoa hồng khi bạn mua qua giỏ hàng này.” Hoặc khi được tặng: “Sản phẩm này mình được gửi tặng để dùng thử, mình nói đúng những gì mình thấy.” Ngắn, rõ, không cần xin lỗi. Người xem lâu năm đánh giá cao người dẫn nói thẳng hơn là người giả vờ tình cờ.
Thực phẩm chức năng, mỹ phẩm, thuốc: nhóm cần chậm lại
Bốn nhóm dưới đây là nơi phần lớn các vụ xử lý ồn ào xuất phát. Nguyên tắc chung: không nói công dụng chữa bệnh, không hứa kết quả.
Thực phẩm chức năng không phải thuốc. Không nói sản phẩm chữa, điều trị hay thay thế thuốc chữa bệnh. Không dùng hình ảnh, lời kể của bệnh nhân, thư cảm ơn, hay danh nghĩa bác sĩ và cơ sở y tế để bảo chứng. Nhóm này thường có yêu cầu riêng về nội dung quảng cáo và câu khuyến cáo đi kèm; xin nhãn hàng đưa đúng nội dung đã được xác nhận rồi nói trong phạm vi đó.
Mỹ phẩm chỉ nói công dụng của mỹ phẩm. Làm sạch, dưỡng ẩm, che khuyết điểm là ngôn ngữ của mỹ phẩm. “Trị nám tận gốc”, “tái tạo da như phẫu thuật”, “hết mụn sau ba ngày” là ngôn ngữ điều trị và lời hứa kết quả. Ảnh trước, sau đã chỉnh sửa cũng thuộc loại thông tin gây hiểu lầm.
Thuốc là nhóm không nên tự ý đưa lên sóng. Quảng cáo thuốc có yêu cầu rất chặt và nhiều nền tảng hạn chế hoặc cấm hẳn. Nếu có đề nghị liên quan tới thuốc, thiết bị y tế hay dịch vụ khám chữa bệnh, hãy hỏi luật sư và đọc chính sách nền tảng trước khi trả lời nhãn hàng.
Sản phẩm cho trẻ nhỏ, sữa và thực phẩm bổ sung cho trẻ. Đây cũng là nhóm có quy định riêng. Không hứa tăng chiều cao, tăng cân, thông minh hơn; không so sánh với sữa mẹ.
Nhiều mặt hàng trong nhóm này còn bị chính nền tảng hạn chế bán hoặc yêu cầu gian hàng có giấy phép. Phần đó được nói ở bài mặt hàng bị cấm hoặc hạn chế khi livestream bán hàng.
Hồ sơ nên giữ và điều nên có trong hợp đồng
Nếu có khiếu nại sau này, người có hồ sơ là người nói chuyện được. Giữ tối thiểu những thứ sau cho mỗi chiến dịch, ít nhất vài năm:
- Bộ hồ sơ sản phẩm do nhãn hàng cung cấp, kèm ngày nhận.
- Kịch bản và các điểm chính nhãn hàng yêu cầu nói, bản bạn đã sửa và tin nhắn xác nhận của họ.
- Hợp đồng hoặc thoả thuận bằng văn bản, kể cả thoả thuận qua thư điện tử.
- Bản ghi phiên live. Tải về máy ngay sau buổi phát, vì nền tảng có thể không lưu lâu.
- Chứng từ thanh toán và bảng hoa hồng.
- Ảnh chụp sản phẩm thật bạn nhận được, có nhãn và số lô.
Trước khi ký hợp đồng quảng cáo, nên nhờ luật sư đọc, nhất là các điều khoản: ai chịu trách nhiệm về tính đúng đắn của thông tin sản phẩm; nhãn hàng cam kết cung cấp giấy tờ hợp lệ; bạn có quyền từ chối nói những câu không có căn cứ; ai chịu chi phí khi sản phẩm bị thu hồi hoặc bị khiếu nại; nội dung được dùng lại ở đâu và trong bao lâu. Một hợp đồng chỉ có số tiền và ngày lên sóng là hợp đồng để bạn một mình gánh rủi ro.
Khi đã lỡ nói sai trên sóng
Sai sót vẫn xảy ra: đọc nhầm thành phần, nói quá tay trong lúc cao hứng, hoặc sau phiên mới biết sản phẩm có vấn đề. Việc nên làm theo thứ tự: dừng quảng cáo sản phẩm đó; gỡ hoặc cắt đoạn có thông tin sai khỏi video phát lại và các đoạn cắt ngắn; đăng đính chính rõ ràng ở chính nơi đã phát, nói cụ thể câu nào sai và thông tin đúng là gì; báo cho nhãn hàng bằng văn bản; hướng dẫn người đã mua cách đổi trả theo chính sách của shop hoặc của sàn.
Đừng xoá sạch dấu vết rồi im lặng, và đừng tranh cãi với người xem trong phần bình luận. Nếu đã có khiếu nại chính thức, yêu cầu bồi thường hoặc thư từ cơ quan chức năng, hãy liên hệ luật sư trước khi trả lời bất kỳ ai.
Toàn bộ bài viết là thông tin chung về nguyên tắc và thói quen nghề, không phải tư vấn pháp lý cho một hợp đồng hay một vụ việc cụ thể. Quy định về quảng cáo trên mạng đang được điều chỉnh thường xuyên; trách nhiệm của bạn trong tình huống thật cần được luật sư hoặc cơ quan có thẩm quyền xác nhận.
Câu hỏi thường gặp
Người dẫn live thuê theo giờ có chịu trách nhiệm về lời quảng cáo không?
Ở mức nguyên tắc, người trực tiếp đưa thông tin quảng cáo tới người xem có phần trách nhiệm với nội dung mình nói, dù được thuê hay tự bán. Phần trách nhiệm cụ thể giữa bạn và chủ shop tuỳ vụ việc và thoả thuận giữa hai bên. Bạn nên yêu cầu xem hồ sơ sản phẩm trước phiên và có thoả thuận bằng văn bản; chi tiết hợp đồng nên hỏi luật sư.
Đọc đúng kịch bản nhãn hàng đưa thì có an toàn không?
Không chắc. Kịch bản của nhãn hàng có thể chứa câu vượt quá những gì nhãn và hồ sơ sản phẩm cho phép nói. Bạn nên đối chiếu kịch bản với nhãn sản phẩm, gạch các câu không có căn cứ và giữ lại tin nhắn trao đổi. Việc ai chịu trách nhiệm tới đâu khi kịch bản sai cần được ghi rõ trong hợp đồng.
Nhận sản phẩm tặng rồi nhắc tới trong buổi live có cần nói rõ không?
Nên nói rõ. Nguyên tắc công khai áp dụng cho cả tiền, hoa hồng lẫn quà tặng có điều kiện, vì người xem cần biết mối quan hệ giữa bạn và nhãn hàng. Một câu ngắn như “sản phẩm này mình được gửi tặng” là đủ. Cách gắn nhãn cụ thể trên từng nền tảng thì kiểm trong chính sách nội dung thương hiệu của nền tảng đó.
Thực phẩm chức năng khi livestream được nói những gì?
Nguyên tắc chung là chỉ nói trong phạm vi công dụng đã được công bố của sản phẩm, không nói sản phẩm chữa bệnh hay thay thế thuốc, không dùng danh nghĩa bác sĩ hay lời kể bệnh nhân để bảo chứng. Nhóm này có yêu cầu riêng về nội dung quảng cáo; bạn nên xin nhãn hàng nội dung đã được xác nhận và hỏi luật sư khi chưa rõ.
Nên giữ những bằng chứng gì sau một phiên live quảng cáo?
Giữ hồ sơ sản phẩm nhãn hàng đã gửi, kịch bản và tin nhắn duyệt nội dung, hợp đồng, chứng từ thanh toán và bản ghi toàn bộ phiên live tải về máy. Các tài liệu này cho thấy bạn đã kiểm tra thông tin và nói trong phạm vi được cung cấp. Nên lưu theo từng chiến dịch và giữ trong nhiều năm.
Hợp đồng quảng cáo với nhãn hàng có cần luật sư xem không?
Nên có, nhất là với hợp đồng giá trị lớn hoặc sản phẩm thuộc nhóm sức khoẻ, làm đẹp. Luật sư giúp bạn soát điều khoản về trách nhiệm đối với thông tin sản phẩm, cam kết giấy tờ của nhãn hàng, quyền từ chối nội dung và cách xử lý khi có khiếu nại. Chi phí đọc một hợp đồng nhỏ hơn nhiều so với rủi ro tự gánh.
Điều kiện, giới hạn và chính sách của các nền tảng nêu trong bài được ghi theo thời điểm cập nhật và có thể thay đổi. Thấy chỗ cần đính chính? Báo cho ban biên tập.
