Luyện giọng, ánh mắt, đôi tay khi dẫn live cho người mới
Ba thứ người xem cảm nhận trước cả nội dung là ánh mắt, giọng nói và đôi tay. Bộ bài tập 15 phút mỗi ngày cho người mới, không cần thiết bị gì ngoài điện thoại.
Kỹ năng dẫn livestream của người mới luyện được bằng 15 phút mỗi ngày, chia đều cho ba thứ: ánh mắt, giọng nói và đôi tay.
Ánh mắt nhìn vào ống kính đã được đánh dấu, không nhìn hình của chính mình. Giọng tập bằng cách ghi âm, nghe lại để sửa tốc độ, chỗ ngắt câu và từ cần nhấn. Tay cầm sản phẩm ngang ngực, đưa ra rồi giữ yên hai giây để máy kịp lấy nét.
Ba thứ người xem cảm nhận trước cả nội dung
Trước khi kịp hiểu bạn đang bán gì, người vừa vào đã có một ấn tượng: người này có đang nói với mình không, nghe có rõ không, và tay chân có làm mình rối mắt không. Ba ấn tượng đó đến từ ánh mắt, giọng nói và đôi tay. Chúng không phải năng khiếu. Chúng là thói quen vận động, và thói quen thì sửa được bằng lặp lại có chủ đích.
Lý do nên tập mười lăm phút mỗi ngày thay vì hai giờ cuối tuần: đây là việc của cơ và phản xạ, giống tập đàn hơn là học lý thuyết. Một buổi dài làm bạn mệt và nhớ được ít; nhiều buổi ngắn cho cơ thể nhiều lần ngủ qua đêm để giữ lại. Cũng đừng tập ngay trong phiên thật. Lúc lên sóng, đầu óc bận với sản phẩm, giá, bình luận; không còn chỗ để nghĩ tới bàn tay. Tập riêng cho tới khi tay tự làm đúng, rồi quên nó đi khi phát.
Dụng cụ chỉ cần chiếc điện thoại bạn dùng để phát, một chân máy hoặc chồng sách kê cho ống kính ngang tầm mắt, và một món đồ bất kỳ làm sản phẩm tập.
Lịch tập 15 phút mỗi ngày
Mỗi ngày đủ ba khối, mỗi khối năm phút. Tuần đầu làm đúng như bảng; từ tuần hai, dồn thêm thời gian vào khối bạn thấy yếu nhất khi xem lại:
| Khối | Phút | Bài tập | Dấu hiệu làm đúng |
|---|---|---|---|
| Ánh mắt | 0–5 | Bật quay video bằng camera trước, che phần hình của mình, nói liền hai phút về một món đồ, mắt nhìn vào điểm đánh dấu cạnh ống kính. Xem lại ngay. | Trong bản quay, người trong hình nhìn thẳng vào bạn gần như suốt đoạn |
| Giọng | 5–10 | Ghi âm một đoạn giới thiệu chừng một phút. Nghe lại, đánh dấu chỗ nói dính, chỗ hụt hơi. Ghi âm lại lần hai với các chỗ ngắt đã đánh dấu. | Lần hai nghe rõ từng con số, không đoạn nào phải tua lại mới hiểu |
| Tay | 10–15 | Quay video: cầm món đồ ngang ngực, đưa ra gần ống kính, giữ yên, đếm thầm tới hai, xoay mặt khác, đưa về. Lặp mười lần với các món to nhỏ khác nhau. | Mỗi lần dừng, hình nét lại và giữ nét; ngón tay không che phần cần xem |
Giữ lại bản quay của ngày đầu tiên. Sau hai tuần, quay lại đúng bài đó và đặt cạnh nhau. Khác biệt thường rõ tới mức không cần ai nhận xét hộ, và đó là thứ giữ cho bạn tập tiếp.
Ánh mắt: nhìn vào ống kính, không nhìn hình mình
Khi phát bằng camera trước, hình của bạn nằm giữa màn hình còn ống kính nằm ở mép. Mắt tự động bị kéo về khuôn mặt mình, và với người xem, bạn đang nhìn chệch đi đâu đó phía dưới họ. Sửa theo các bước:
- Tìm đúng ống kính. Trên nhiều điện thoại, camera trước là một chấm nhỏ ở mép trên, rất dễ nhầm với loa hay cảm biến. Mở ứng dụng máy ảnh, đưa ngón tay che từng chấm để biết chấm nào làm hình tối đi.
- Đánh dấu. Dán một mẩu giấy nhớ màu sáng hoặc một miếng dán nhỏ ngay sát ống kính, có thể vẽ thêm mũi tên chỉ vào. Khi dùng máy quay rời, dán quanh vành ống kính.
- Giảm sức hút của hình mình. Nếu ứng dụng cho thu nhỏ khung xem trước thì thu nhỏ và kéo về phía gần ống kính. Không có thì che bớt phần giữa màn hình bằng một mẩu giấy trong lúc tập.
- Đặt bình luận gần ống kính. Khi phát ngang, xoay máy sao cho cạnh có camera nằm về phía bạn hay liếc đọc. Mắt đi một quãng ngắn thì người xem ít thấy bạn rời họ.
- Tập quy tắc "nói với ống kính, đọc rồi quay lại". Câu nào quan trọng, giá, lời kêu gọi, lời chào tên, thì nói khi mắt ở ống kính. Liếc đọc bình luận xong, đưa mắt về điểm đánh dấu rồi mới mở miệng trả lời.
Nhìn ống kính liên tục không chớp cũng không tự nhiên. Khi cầm sản phẩm lên, nhìn vào sản phẩm: mắt bạn dẫn mắt người xem tới đó. Khi nói về nó, quay lại ống kính. Sự luân chuyển giữa hai điểm ấy là thứ làm một người dẫn trông như đang nói chuyện thật.
Giọng: tốc độ, ngắt câu, nhấn từ khoá
Giọng hay bẩm sinh không cần thiết. Thứ cần là người nghe bắt được từng ý ngay lần đầu, qua loa điện thoại, giữa tiếng ồn quanh họ. Bài tập ghi âm làm trong năm phút:
- Ghi âm một phút giới thiệu bằng điện thoại để cách miệng một gang tay. Nói như đang phát thật, không đọc.
- Nghe lại bằng loa ngoài, không đeo tai nghe, vì đó là cách phần đông người xem nghe bạn. Ghi ra giấy ba thứ: chỗ nào hai chữ dính vào nhau, chỗ nào hụt hơi giữa câu, con số nào nghe không rõ.
- Chỉnh tốc độ bằng phép thử chép lại. Nhờ một người, hoặc chính bạn, nghe đoạn có giá và mã rồi chép ra giấy. Chép không kịp nghĩa là đoạn đó nhanh. Lúc hồi hộp ai cũng nói nhanh lên mà không biết, nên tốc độ bạn thấy "hơi chậm" khi tập thường là vừa khi phát.
- Đánh dấu chỗ ngắt. Viết lại đoạn nói, gạch một nét sau mỗi ý. Ngắt trước và sau thông tin quan trọng: "Mẫu này / hôm nay / hai trăm bảy chín nghìn. / Miễn phí giao hàng." Khoảng ngắt nửa giây là chỗ người nghe kịp ghi nhận.
- Chọn từ để nhấn. Mỗi câu chỉ một hai từ: tên món, con số, hành động cần làm. Nhấn bằng cách nói chậm lại và rõ hơn, không phải nói to hơn. Câu nào cũng nhấn thì không còn gì được nhấn.
- Ghi âm lần hai và nghe đối chiếu với lần một.
Hai lỗi phổ biến đáng chú ý riêng. Thứ nhất là tiếng đệm: "ờ", "thì là", "kiểu như". Đừng cố nén; thay nó bằng một khoảng im ngắn, thứ nghe như sự tự tin. Thứ hai là xuống giọng ở cuối câu tới mức mất chữ, thường rơi đúng vào con số. Giữ hơi tới chữ cuối. Phát nhiều giờ thì chuyện bảo vệ dây thanh trở nên đáng lo hơn kỹ thuật nói; bài giữ giọng và sức khoẻ khi live nhiều giờ bàn phần đó.
Đôi tay: cầm ngang ngực, giữ yên hai giây
Tay là thứ chuyển động nhiều nhất trong khung hình. Tay đúng thì hướng mắt người xem vào sản phẩm; tay sai thì che sản phẩm và làm hình nhoè. Trình tự chuẩn cho mỗi lần đưa sản phẩm lên:
- Vị trí nghỉ: ngang ngực. Cầm sản phẩm trước ngực, khuỷu tay sát thân. Ở đó món hàng nằm trong khung hình, gần mặt bạn, và tay ít mỏi. Cầm thấp ngang bụng thì rơi khỏi khung; cầm ngang mặt thì che mặt.
- Đưa ra chậm. Duỗi tay về phía ống kính trong chừng một giây. Giật nhanh làm hình nhoè chuyển động.
- Dừng hẳn, giữ yên hai giây. Đếm thầm "một, hai". Camera điện thoại cần khoảng đó để chuyển nét sang vật ở gần. Nói tiếp sau khi đếm xong.
- Cầm ở mép. Ngón tay giữ cạnh hoặc đáy, không đặt lên mặt trước, mác, hay chi tiết đang nói tới. Vật nhỏ thì đặt trên lòng bàn tay mở.
- Xoay từng mặt, mỗi mặt một lần dừng. Không lắc, không vẫy sản phẩm trong lúc nói.
- Đưa về vị trí nghỉ rồi mới chuyển ý.
Tay không cầm gì thì để đâu? Một tay giữ sản phẩm, tay kia chỉ vào chi tiết hoặc đặt nhẹ trên bàn. Tránh khoanh tay, chống cằm, vuốt tóc liên tục, xoay bút; những động tác vô thức này hiện rất rõ khi xem lại. Cử chỉ minh hoạ thì giữ trong vùng từ vai tới thắt lưng, vì ra ngoài vùng đó là ra ngoài khung hình.
Lỗi hay gặp của người mới và cách dò trong một phút
Mở một đoạn bản ghi bất kỳ dài một phút và tìm đúng những dấu hiệu sau:
- Mắt nhìn xuống dưới liên tục. Nguyên nhân: đang nhìn hình mình hoặc đọc bình luận quá lâu. Kiểm lại điểm đánh dấu ống kính.
- Hình nhoè mỗi lần đưa sản phẩm lên. Nguyên nhân: chưa dừng đủ lâu, hoặc đưa vật sát hơn khoảng cách lấy nét gần nhất của máy. Lùi vật ra một chút và đếm đủ hai.
- Nghe không ra giá. Nguyên nhân: xuống giọng cuối câu, hoặc nói giá dính liền với câu trước. Tách giá thành một câu riêng, có ngắt trước và sau.
- Người lắc lư, xoay ghế. Đổi sang ghế không xoay, hoặc đứng với hai chân rộng bằng vai.
- Càng về cuối càng nói nhanh. Dấu hiệu của hụt hơi và mệt. Uống nước ở các điểm chuyển món, thở ra hết trước khi bắt đầu câu mới.
- Mặt căng, không cười. Thường do tập trung vào chữ. Một nụ cười ngay trước khi mở miệng làm giọng nghe sáng hơn hẳn; điều này nghe được cả trong bản ghi âm.
Mỗi tuần chỉ chọn một lỗi để sửa. Cố sửa cả sáu cùng lúc thì lên sóng bạn chỉ nghĩ tới bản thân, không còn nghĩ tới người xem, và đó là lỗi lớn hơn mọi lỗi trong danh sách.
Tự chấm bằng bản ghi: xem ba lượt
Phát xong, chọn năm phút của bản ghi, không nhất thiết đoạn đầu, và xem ba lượt, mỗi lượt chỉ để ý một thứ. Lượt một tắt tiếng: chỉ nhìn. Mắt người trong hình có nhìn bạn không, tay có che sản phẩm không, có lúc nào khung hình trống không. Lượt hai úp điện thoại xuống: chỉ nghe. Có theo kịp không, có nghe ra con số không, có đoạn nào muốn tua qua không. Lượt ba xem bình thường và ghi lại một điều sẽ sửa ở phiên tới.
Xem lại chính mình lúc đầu rất khó chịu, ai cũng vậy; giọng trong bản ghi nghe lạ hơn giọng trong đầu. Cảm giác đó hết sau vài lần, và phần thưởng là bạn thấy được đúng thứ người xem thấy. Không lời khuyên nào từ bên ngoài thay được việc này.
Khi ba phần cơ bản đã thành phản xạ, phần đáng dồn sức kế tiếp là chữ: nói gì trong nửa phút đầu để người vừa vào chịu ở lại. Bài câu mở đầu livestream giữ chân người xem là bước nối tự nhiên sau bộ bài tập này.
Câu hỏi thường gặp
Người mới cần luyện bao lâu thì dẫn livestream tự nhiên hơn?
Không có mốc chung cho mọi người. Cách biết mình tiến tới đâu là giữ bản quay của ngày đầu rồi so với bản quay sau khoảng hai tuần tập 15 phút mỗi ngày. Ánh mắt và cách cầm sản phẩm thường sửa được sớm; giọng nói cần lâu hơn vì thói quen nói đã có từ nhỏ.
Khi livestream nên nhìn vào đâu trên điện thoại?
Nhìn vào ống kính camera, không nhìn vào hình của mình trên màn hình. Ống kính thường nằm ở mép máy nên hãy dán một mẩu giấy màu ngay sát nó để mắt có điểm bám. Chỉ rời ống kính khi liếc đọc bình luận hoặc khi nhìn vào sản phẩm đang cầm, rồi quay lại.
Nói nhanh quá khi live thì sửa thế nào?
Ghi âm một đoạn có giá và mã giảm giá rồi nhờ người khác chép lại; chép không kịp là đang nhanh. Viết đoạn nói ra giấy, gạch chỗ ngắt sau mỗi ý và tập nói theo dấu gạch. Khi phát, thở ra hết trước mỗi câu quan trọng. Hồi hộp làm ai cũng nói nhanh hơn lúc tập.
Cầm sản phẩm thế nào để camera điện thoại lấy nét?
Cầm ngang ngực, đưa chậm về phía ống kính rồi dừng hẳn và giữ yên khoảng hai giây. Nếu máy vẫn bắt nét vào mặt, đặt lòng bàn tay kia ngay sau sản phẩm làm nền, hoặc lùi vật ra xa hơn một chút vì mỗi máy có khoảng cách lấy nét gần nhất riêng.
Có cần học khoá luyện giọng mới dẫn livestream được không?
Không bắt buộc. Với bán hàng và chia sẻ thông thường, điều cần là nói rõ, đủ chậm, ngắt đúng chỗ, và những thứ đó tự tập được bằng ghi âm rồi nghe lại. Khoá học có ích khi bạn phát nhiều giờ mỗi ngày và cần kỹ thuật lấy hơi để bảo vệ giọng lâu dài.
Làm sao bỏ được tật ờ, à khi nói trước ống kính?
Đừng cố nén tiếng đệm mà thay nó bằng một khoảng im ngắn. Nghe lại bản ghi âm và đếm số tiếng đệm trong một phút để biết mình hay đệm ở đâu, thường là đầu câu và lúc chuyển ý. Chuẩn bị sẵn câu chuyển cho những chỗ đó thì tiếng đệm giảm dần.
Điều kiện, giới hạn và chính sách của các nền tảng nêu trong bài được ghi theo thời điểm cập nhật và có thể thay đổi. Thấy chỗ cần đính chính? Báo cho ban biên tập.
