Bỏ qua menu
LivestreamVietNam.comTạp chí nghề livestream
Nghề livestream và thu nhập

Giữ giọng và sức khoẻ khi live nhiều giờ mỗi ngày

Giọng nói là công cụ lao động của người dẫn live và hỏng nhanh nếu dùng sai. Bài chỉ cách khởi động, lấy hơi, nghỉ giữa phiên, bố trí đèn và tư thế, cùng dấu hiệu phải dừng lại.

Ban biên tập Livestream Việt NamĐăng 13 phút đọc

Muốn giữ giọng khi livestream nhiều giờ mỗi ngày, bạn cần làm bốn việc: khởi động giọng vài phút trước khi lên sóng, nói bằng hơi bụng thay vì gồng cổ, uống nước ấm từng ngụm suốt phiên, và dùng micro đặt gần miệng để không phải nói to.

Kèm theo đó là chia ca, nghỉ ngắn giữa phiên dài, đèn không chiếu thẳng vào mắt và đổi tư thế đứng ngồi. Khàn tiếng kéo dài nhiều ngày không hết là dấu hiệu phải nghỉ nói và đi khám, không tự xử lý bằng thuốc.

Vì sao giọng người dẫn live hỏng nhanh

Dây thanh là hai nếp cơ nhỏ rung hàng trăm lần mỗi giây khi bạn nói. Nói to, nói cao, nói lâu đều làm chúng va vào nhau mạnh hơn và nhiều hơn. Người dẫn bán hàng thường làm cả ba cùng lúc: đẩy giọng lên cho hào hứng, nói liền hai ba giờ, và gần như không có khoảng lặng vì sợ người xem thoát.

Bốn thói quen gây hại nhiều nhất trong phòng live. Một là nói to để át tiếng: tiếng quạt, tiếng nhạc nền, tiếng đường phố, hoặc đơn giản vì micro đặt xa nên phải nói vọng tới. Hai là gồng cổ họng thay vì dùng hơi, nhận ra bằng gân cổ nổi và cảm giác rát sau phiên. Ba là khô: phòng máy lạnh, đèn nóng, quên uống nước. Bốn là không có ngày nghỉ, hôm nào giọng cũng phải làm việc khi chưa kịp hồi.

Giọng không hỏng trong một buổi. Nó mòn dần: tuần đầu hơi khàn cuối phiên, tháng sau khàn từ đầu phiên, rồi một hôm mất tiếng giữa chừng. Dừng ở giai đoạn đầu thì vài ngày nghỉ là hồi. Cố qua giai đoạn sau thì thời gian nghỉ tính bằng tuần, và có trường hợp cần can thiệp y tế.

Khởi động giọng năm phút trước khi lên sóng

Vận động viên không chạy nước rút khi chưa khởi động. Giọng cũng vậy. Bài dưới đây làm trong lúc trang điểm hoặc xếp hàng mẫu, không cần chỗ riêng:

  1. Thả lỏng cổ vai, một phút. Xoay vai ra sau năm lần, nghiêng đầu chậm sang hai bên, há miệng rộng như ngáp vài lần. Cổ căng thì giọng căng.
  2. Thở bụng, một phút. Đặt tay lên bụng, hít bằng mũi cho bụng phình ra, thở ra từ từ bằng miệng với tiếng “xì” dài. Năm lần.
  3. Rung môi, một phút. Thổi hơi cho hai môi rung như tiếng xe máy nổ, vừa rung vừa phát tiếng đi từ thấp lên cao rồi xuống. Bài này làm ấm dây thanh mà gần như không gây va chạm.
  4. Ngân miệng khép, một phút. Ngậm miệng, ngân “m” ở cao độ dễ chịu, cảm nhận rung ở môi và mũi chứ không ở cổ. Trượt nhẹ lên xuống.
  5. Đọc to đoạn mở đầu, một phút. Đọc câu chào và phần giới thiệu món đầu tiên ở âm lượng sẽ dùng trên sóng, chậm hơn bình thường, mở khẩu hình rõ.

Không khởi động bằng cách hắng giọng mạnh hay hét thử. Hắng giọng là cho hai dây thanh đập vào nhau; thấy vướng thì nuốt nước bọt hoặc uống một ngụm nước ấm.

Sau phiên cũng có hạ giọng: ngân miệng khép nhẹ vài lần từ cao xuống thấp, rồi im lặng mười lăm phút. Đừng tắt sóng xong là gọi điện ngay.

Nói bằng hơi bụng: cách tập và cách tự kiểm

Nói bằng hơi bụng nghĩa là để cơ hoành và cơ bụng đẩy hơi lên, còn cổ họng chỉ việc rung nhẹ. Ngược lại là nói bằng cổ: hơi nông ở ngực, cổ họng phải siết lại để tạo âm lượng. Cách đầu nói được ba giờ, cách sau rát sau ba mươi phút.

Tập khi nằm là dễ nhất. Nằm ngửa, đặt một cuốn sách lên bụng, hít vào cho sách nâng lên, thở ra cho sách hạ xuống, ngực gần như không động. Quen rồi thì làm khi ngồi, khi đứng, rồi thêm tiếng: thở ra kèm đếm một tới mười bằng giọng nói bình thường, bụng xẹp dần theo từng số.

Tự kiểm trong lúc live: đặt nhẹ một tay lên bụng dưới bàn trong vài câu. Bụng có động theo câu nói thì đúng. Vai nhô lên mỗi lần lấy hơi, hoặc gân cổ nổi khi nhấn mạnh thì đang nói bằng cổ.

Hai điều chỉnh đi kèm. Thứ nhất, hạ cao độ về giọng nói tự nhiên của bạn. Giọng đẩy cao cho “tươi” là giọng tốn sức nhất; sự hào hứng nên đến từ nhịp và từ ngữ, không từ cao độ. Thứ hai, ngắt câu ngắn và lấy hơi ở dấu phẩy. Câu dài nói tới hết hơi buộc cổ họng phải vắt nốt mấy chữ cuối. Các bài tập giọng, ánh mắt và cử chỉ cho người mới dẫn có ở bài luyện giọng, ánh mắt, đôi tay khi dẫn live.

Uống gì, ăn gì quanh giờ phát

Dây thanh cần ẩm để rung êm. Nước bạn uống không chảy qua dây thanh mà phải được cơ thể hấp thu rồi mới tới, nên uống đều quan trọng hơn uống nhiều một lúc.

  • Nước ấm, từng ngụm nhỏ, suốt phiên. Đặt cốc trong tầm tay, ngoài khung hình hoặc trong khung hình cũng được. Mười, mười lăm phút một ngụm, dùng luôn làm khoảng nghỉ một nhịp.
  • Uống đủ từ vài giờ trước. Bắt đầu uống khi đã lên sóng là muộn.
  • Tránh nước đá ngay trước và trong phiên. Nhiều người dẫn thấy cổ họng co lại và khó nói hơn sau đồ lạnh.
  • Hạn chế cà phê, trà đặc, rượu bia trước giờ phát. Chúng làm cơ thể mất nước nhanh hơn.
  • Không ăn no, không ăn cay, chua, nhiều dầu mỡ sát giờ. Dịch dạ dày trào lên là nguyên nhân gây khàn mà ít người nghĩ tới; ăn xong nên cách giờ phát và giờ ngủ một khoảng.
  • Giữ ẩm không khí. Phòng máy lạnh chạy nhiều giờ rất khô. Một chậu nước hoặc máy tạo ẩm trong phòng giúp ích rõ.
  • Không hút thuốc, tránh khói. Khói kích ứng trực tiếp niêm mạc thanh quản.

Kẹo ngậm, viên xịt họng, thuốc giảm đau họng không phải là cách để “nói tiếp được”. Chúng có thể làm bạn bớt cảm giác rát và tiếp tục dùng một dây thanh đang cần nghỉ. Muốn dùng thứ gì có tính chất thuốc, hãy hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ.

Micro là thứ bảo vệ giọng rẻ nhất

Phần lớn người dẫn nói to không phải vì cần mà vì không nghe được chính mình trên sóng và sợ người xem không nghe rõ. Một micro đặt đúng chỗ giải quyết gốc của chuyện đó: micro càng gần miệng, bạn càng được nói nhỏ.

Micro cài áo kẹp cách cằm khoảng một gang tay, hoặc micro để bàn đặt cách miệng chừng một tới hai gang tay, cho tiếng đầy và rõ ở âm lượng nói chuyện thường. Micro sẵn trong điện thoại đặt cách hai mét thì bắt cả tiếng phòng, và bạn sẽ vô thức nói như gọi qua sân. Loại micro nào hợp với kiểu phiên nào được so trong bài chọn micro livestream: cài áo, để bàn hay không dây.

Ba việc làm ngay không tốn tiền. Một, tắt hoặc giảm nhạc nền trong phòng; nhạc nên được đưa thẳng vào luồng phát chứ không mở loa cho micro thu lại. Hai, tắt quạt chĩa vào người hoặc dời nó ra xa micro. Ba, phát thử và nghe lại bằng tai nghe trên máy khác: nếu tiếng đã rõ ở mức nói thường thì bạn có bằng chứng để thôi gào.

Người dẫn hay đi lại nên có tai nghe kiểm âm một bên. Nghe được giọng mình qua micro, não tự hạ âm lượng xuống. Đây là lý do ca sĩ đeo tai nghe trên sân khấu, và nó áp dụng nguyên vẹn cho phòng live.

Chia ca và nghỉ giữa phiên dài

Giọng hồi phục trong lúc im lặng. Lịch nghỉ dưới đây là gợi ý theo kinh nghiệm nghề, không phải quy chuẩn y khoa; điều chỉnh theo sức của bạn.

Độ dài phiênCách nghỉLàm gì trong lúc nghỉ
Tới 1 giờKhông cần nghỉ hẳn; mỗi mười lăm phút một nhịp ngắnUống nước, để người xem đọc thông tin ghim, giơ sản phẩm lên không nói
1 tới 2 giờMột quãng nghỉ ba tới năm phút ở giữaPhát đoạn video giới thiệu, hoặc để trợ lý đọc đơn và trả lời câu hỏi
2 tới 4 giờMỗi giờ nghỉ năm tới mười phút, hoặc hai người dẫn luân phiênRời khỏi đèn, im lặng thật sự, đi lại, uống nước
Trên 4 giờChia ca cho người dẫn khác; một người không nên gánh trọnNgười vừa xong ca nghỉ nói ít nhất bằng thời gian đã nói

Im lặng thật sự nghĩa là không nói, kể cả thì thầm. Thì thầm làm dây thanh căng theo một kiểu khác chứ không cho chúng nghỉ.

Trong phiên vẫn có cách cho giọng thở mà người xem không thấy trống: cho xem cận sản phẩm kèm vài giây im lặng, mời người xem gõ câu trả lời rồi đọc chậm, để trợ lý nói phần cách đặt hàng. Ở quy mô tuần, cần ít nhất một ngày hoàn toàn không live. Còn câu hỏi một phiên dài bao lâu là hợp lý về mặt hiệu quả thì có ở bài livestream bao lâu là vừa.

Mắt, lưng và chân: ánh sáng không chói, tư thế đứng ngồi

Giọng không phải thứ duy nhất mòn. Người dẫn lâu năm kể về mắt, lưng dưới và gót chân nhiều không kém.

Đèn không chiếu thẳng vào mắt. Đèn đặt ngang tầm mắt, chĩa thẳng, bật hết công suất làm mắt mỏi, khô và nhức đầu sau một hai giờ. Nâng đèn cao hơn tầm mắt một chút và chếch sang bên khoảng một góc phần tám vòng tròn, dùng tản sáng hoặc hắt đèn vào tường trắng. Hình vẫn đủ sáng mà mắt không phải nhìn vào bóng đèn.

Độ sáng vừa đủ. Tăng dần độ sáng tới khi hình trên máy đã rõ thì dừng. Sáng hơn mức đó không làm hình đẹp thêm, chỉ làm phòng nóng thêm và mắt mệt thêm.

Nghỉ mắt. Nhìn chằm chằm vào ống kính và màn hình bình luận khiến người ta quên chớp mắt. Mỗi lúc uống nước, nhìn ra một điểm xa trong phòng vài giây và chớp mắt chủ động.

Đứng. Hai chân rộng bằng vai, trọng lượng chia đều, gối hơi chùng chứ không khoá thẳng. Đi giày đế mềm hoặc đứng trên thảm; sàn gạch cứng với chân trần là nguồn của đau gót và đau lưng dưới. Phiên dài thì đổi chân trụ, bước ngang vài bước khi lấy sản phẩm.

Ngồi. Ngồi nửa ngoài mặt ghế, lưng thẳng tự nhiên, hai bàn chân chạm sàn. Ngồi lọt thỏm vào ghế tựa ép cơ hoành và khiến hơi nông lại. Máy quay đặt ngang tầm mắt để khỏi ngửa hoặc cúi cổ suốt phiên.

Đổi tư thế. Nếu được, xen đứng và ngồi trong cùng một phiên: đứng khi giới thiệu, ngồi khi đọc bình luận và trả lời.

Nhiệt độ phòng cũng đáng để ý. Đèn và người làm phòng nóng lên, máy lạnh bật mạnh lại làm khô. Để máy lạnh ở mức dễ chịu, không thổi thẳng vào mặt và cổ.

Dấu hiệu cần nghỉ và cần đi khám

Đau, rát, khàn là cách cơ thể báo đã quá mức. Chia làm hai nhóm:

  • Nghỉ nói ngay trong hôm đó: giọng khàn hoặc hụt hơi từ giữa phiên; rát, đau khi nuốt hoặc khi nói; phải hắng giọng liên tục; giọng vỡ khi lên cao.
  • Giảm lịch trong tuần đó: sáng dậy còn khàn dù hôm trước đã nghỉ; giọng mệt nhanh hơn hẳn các tuần trước; mất các nốt cao vốn nói được.
  • Đi khám bác sĩ tai mũi họng: khàn tiếng kéo dài quá khoảng hai tuần không hết; mất tiếng hoàn toàn; đau khi nói kéo dài; khàn tái đi tái lại sau mỗi đợt live dày.
  • Đi khám sớm, không chờ: ho ra máu, khó thở, nuốt vướng kéo dài, nổi hạch cổ.

Khi giọng đang khàn, điều nên làm là nghỉ nói, uống nước, ngủ đủ. Điều không nên làm là thì thầm cả ngày, cố live “nhẹ nhàng thôi”, hoặc tự mua thuốc để kịp phiên tối. Dùng thuốc gì, có cần hay không là việc của bác sĩ sau khi đã soi thanh quản.

Về lâu dài, coi giọng như một khoản vốn có hạn mức mỗi ngày. Hôm nào live dài thì bớt gọi điện, bớt nói chuyện ở nơi ồn. Ngủ đủ, vì thiếu ngủ làm giọng khàn và làm bạn phải gồng để nghe có sức sống.

Tự kiểm mỗi tuần bằng một việc đơn giản: sáng thứ hai, đọc to cùng một đoạn văn ngắn và ghi âm lại. Nghe so với bản tuần trước. Giọng đục hơn, hơi ngắn hơn là tín hiệu sớm hơn mọi cảm giác chủ quan, và sớm hơn nhiều so với lúc người xem bắt đầu hỏi “sao hôm nay giọng lạ vậy”.

Câu hỏi thường gặp

Live bao nhiêu giờ một ngày thì hại giọng?

Không có ngưỡng chung vì phụ thuộc cách nói, micro, độ ồn của phòng và thể trạng từng người. Người nói đúng hơi, có micro gần miệng và nghỉ đều có thể dẫn vài giờ mỗi ngày trong thời gian dài, còn người gào trong phòng ồn có thể khàn sau một giờ. Dấu hiệu để theo dõi là giọng buổi sáng hôm sau có trở lại bình thường không.

Bị khàn tiếng mà vẫn có lịch live thì nên làm gì?

Tốt nhất là hoãn hoặc nhờ người khác dẫn, vì nói trên dây thanh đang sưng làm tổn thương nặng thêm và kéo dài thời gian hồi. Nếu không thể hoãn, rút ngắn phiên, hạ âm lượng, để micro sát miệng, tăng phần cho xem sản phẩm và để trợ lý nói thay. Sau đó nghỉ nói hẳn.

Uống nước đá khi đang live có sao không?

Nhiều người dẫn thấy đồ lạnh làm cổ họng co lại và khó nói hơn ngay sau đó, nên nước ấm hoặc nước ở nhiệt độ phòng là lựa chọn an toàn trong phiên. Điều quan trọng hơn nhiệt độ là uống đều từng ngụm nhỏ suốt buổi và uống đủ từ vài giờ trước khi lên sóng.

Thì thầm có giúp dây thanh nghỉ ngơi không?

Không. Khi thì thầm, dây thanh vẫn phải căng theo một kiểu khác và nhiều người còn gồng mạnh hơn lúc nói thường. Muốn cho giọng nghỉ thì im lặng hẳn; cần trao đổi thì viết ra hoặc nói bằng giọng nhỏ, tự nhiên, câu ngắn.

Có nên ngậm kẹo hoặc xịt họng để live tiếp khi rát cổ?

Không nên dùng chúng như cách để nói tiếp. Sản phẩm làm dịu có thể che cảm giác rát, khiến bạn tiếp tục dùng dây thanh đang cần nghỉ. Rát cổ là tín hiệu dừng. Nếu muốn dùng sản phẩm có tính chất thuốc, hãy hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ thay vì tự chọn.

Khàn tiếng bao lâu thì phải đi khám?

Khuyến cáo y khoa phổ biến là khàn tiếng kéo dài quá khoảng hai tuần không cải thiện thì nên đi khám chuyên khoa tai mũi họng. Đi sớm hơn nếu mất tiếng hoàn toàn, đau khi nói, khó thở, nuốt vướng hoặc ho ra máu. Người dùng giọng làm nghề nên khám sớm hơn người bình thường.

bảo vệ giọng nóichia ca livegiữ giọng khi livestreamkhàn tiếng khi livekhởi động giọngmỏi mắt vì đènnghỉ giữa phiên livenói bằng hơi bụngsức khoẻ người dẫn livetư thế khi livestream

Điều kiện, giới hạn và chính sách của các nền tảng nêu trong bài được ghi theo thời điểm cập nhật và có thể thay đổi. Thấy chỗ cần đính chính? Báo cho ban biên tập.

Đọc tiếp

Cùng chuyên mục

Từ đội làm tạp chí này

VietnamStream: phát trực tiếp một lần, lên mọi nền tảng

Phòng phát ngay trên trình duyệt, mời khách bằng một đường link, phát cùng lúc lên Facebook, YouTube, TikTok. Tải video lên để hẹn giờ hoặc phát lặp 24/7. Có gói miễn phí.