Nên làm livestream toàn thời gian hay giữ việc chính, live ngoài giờ?
Với phần lớn người, giữ việc chính và live ngoài giờ là lựa chọn an toàn cho tới khi thu nhập từ live ổn định nhiều tháng. Bài đưa khung quyết định theo dòng tiền và sức khoẻ.
Với phần lớn người, câu trả lời là giữ việc chính và live ngoài giờ. Chỉ nên làm livestream toàn thời gian khi có đủ ba dấu hiệu: thu nhập từ live đã ổn định nhiều tháng liền, có quỹ dự phòng đủ sống vài tháng, và có nguồn hàng hoặc hợp đồng chắc chắn cho giai đoạn tới.
Thiếu một trong ba, việc nghỉ lương tháng biến mỗi phiên vắng thành nỗi lo tiền nhà. Một lịch ba buổi cố định mỗi tuần đủ để kênh lớn lên mà sức khoẻ và công việc chính không sụp.
Hai lựa chọn đặt cạnh nhau
Không lựa chọn nào đúng cho mọi người. Bảng dưới để thấy mỗi bên cho gì và lấy gì:
| Tiêu chí | Giữ việc chính, live ngoài giờ | Toàn thời gian |
|---|---|---|
| Dòng tiền | Lương đều hằng tháng, tiền live là phần thêm | Lên xuống theo phiên, theo mùa, theo chính sách nền tảng |
| Thời gian cho kênh | Khoảng mười tới mười lăm giờ mỗi tuần, gồm cả chuẩn bị | Cả ngày, nhưng một phần lớn đi vào hậu cần chứ không phải lên sóng |
| Tốc độ lớn của kênh | Chậm hơn, đổi lại được thử sai mà không trả giá | Nhanh hơn nếu đã có nền; không có nền thì chỉ là thất nghiệp có máy quay |
| Áp lực | Mệt vì hai việc, ít giờ nghỉ | Mỗi phiên vắng là một lần lo thu nhập |
| Bảo hiểm, chế độ | Theo công việc chính | Tự lo hoàn toàn |
| Đường lùi | Luôn còn | Phải tự chuẩn bị trước |
Cột bên trái có một lợi thế hay bị xem nhẹ: bạn được quyền làm dở. Phiên thứ mười còn vụng cũng không sao khi lương vẫn về. Chính quãng được làm dở ấy là lúc người ta học nghề.
Ba dấu hiệu đủ chín để chuyển
Ba dấu hiệu này phải có cùng lúc. Có thu nhập mà không có quỹ thì một tháng xấu là đủ lung lay. Có quỹ mà chưa có thu nhập đều thì bạn chỉ đang mua thời gian.
Thu nhập từ live ổn định nhiều tháng. Không phải một tháng trúng đợt sale. Mốc nhiều người trong nghề dùng là sáu tháng liên tiếp, tính trên tiền thật sau khi trừ hoàn huỷ, giá vốn, phí sàn, quảng cáo. Tháng thấp nhất trong sáu tháng đó, chứ không phải tháng trung bình, phải đủ trả các khoản cố định của bạn. Và con số ấy đạt được trong lúc bạn mới chỉ live ngoài giờ.
Có quỹ dự phòng. Một khoản đủ sống vài tháng nếu thu nhập về không. Bao nhiêu tháng tuỳ hoàn cảnh: người độc thân ở cùng gia đình cần ít hơn người đang trả tiền nhà và nuôi con. Quỹ này tách khỏi vốn nhập hàng; lẫn hai thứ với nhau là tiêu vào tiền ăn lúc nào không biết.
Có nguồn hàng hoặc hợp đồng. Người bán hàng cần nhà cung cấp ổn định, giá đã thoả thuận, không phụ thuộc một mối duy nhất. Người dẫn thuê cần hợp đồng hoặc lịch đặt ca đã ký cho vài tháng tới. Người sống bằng quà tặng cần một nhóm người xem quay lại đủ rộng để thu nhập không dồn vào vài tài khoản.
Thêm một phép thử ít tốn kém: dùng một đợt nghỉ phép dài để sống thử nhịp toàn thời gian, phát theo đúng lịch dự định trong một hai tuần. Nhiều người phát hiện mình không chịu được việc ở một mình cả ngày với đống đơn hàng, và phát hiện đó tốt hơn là biết sau khi đã nộp đơn nghỉ.
Nếu thu nhập hiện tại mới dựa vào một nguồn, đọc bài các nguồn thu từ livestream để xem có thể thêm nguồn thứ hai trước khi chuyển hay không.
Chi phí ẩn của việc làm toàn thời gian
Khi so thu nhập từ live với lương, người ta hay so con số trên cùng. Phép so đúng phải trừ đi những thứ sau:
Thu nhập thất thường. Tháng có đợt sale lớn bù tháng thấp điểm. Nền tảng đổi cách phân phối, một nhà cung cấp đứt hàng, một tuần ốm là thu nhập tụt. Sống được với nhịp này đòi kỷ luật chi tiêu mà lương tháng chưa bao giờ đòi: tự trả cho mình một khoản đều, phần dư của tháng tốt để lại cho tháng xấu.
Không còn bảo hiểm và chế độ đi kèm. Khi rời công việc có hợp đồng, các khoản đóng và quyền lợi gắn với công việc ấy không tự đi theo. Bạn phải chủ động tìm hiểu hình thức tham gia dành cho người làm tự do và tính khoản đó vào chi phí hằng tháng. Ngày nghỉ ốm, nghỉ lễ cũng thành ngày không có thu nhập.
Giờ giấc ngược. Người xem rảnh lúc bạn bè của bạn rảnh: buổi tối, cuối tuần, ngày lễ. Làm toàn thời gian nghĩa là làm đúng những lúc đó, rồi sáng hôm sau đóng hàng. Bữa tối với gia đình và giấc ngủ trước nửa đêm là hai thứ mất đầu tiên.
Việc không tên. Lên sóng chỉ chiếm một phần nhỏ. Phần còn lại là nhập hàng, chụp ảnh, trả lời tin nhắn, xử lý đổi trả, sổ sách, thuế. Ở chỗ làm cũ có người khác lo những việc tương tự; giờ là bạn.
Một mình. Không đồng nghiệp, không ai hỏi han khi phiên tệ. Điều này nghe nhỏ cho tới tháng thứ ba.
Cách so cho công bằng: lấy thu nhập từ live sau mọi chi phí, trừ tiếp khoản phải tự đóng cho bảo hiểm và khoản dự phòng cho ngày nghỉ, rồi chia cho tổng số giờ làm thật. So con số đó với thu nhập mỗi giờ ở công việc hiện tại.
Lịch live ngoài giờ bền vững: ba buổi cố định mỗi tuần
Ba buổi là mức đủ để người xem nhớ lịch và nền tảng thấy kênh hoạt động đều, mà vẫn chừa lại bốn tối để nghỉ và chuẩn bị. Năm sáu buổi một tuần trong khi vẫn đi làm thường chỉ giữ được vài tuần.
Một lịch mẫu cho người làm giờ hành chính:
| Ngày | Việc | Thời lượng |
|---|---|---|
| Thứ ba | Live, 20 giờ tới 21 giờ 30 | Khoảng 2 giờ gồm dựng và dọn |
| Thứ tư | Đóng hàng, trả lời tin nhắn | 1 giờ |
| Thứ năm | Live, cùng khung giờ | Khoảng 2 giờ |
| Thứ sáu | Nghỉ hẳn | 0 |
| Thứ bảy | Live buổi dài hơn, đóng hàng sáng hôm sau | Khoảng 3 giờ |
| Chủ nhật | Đóng hàng buổi sáng; buổi chiều soạn hàng và khung nội dung cho cả tuần | 2 tới 3 giờ |
| Thứ hai | Nghỉ hẳn | 0 |
Bốn nguyên tắc giữ cho lịch này sống được qua tháng thứ ba:
- Cố định ngày và giờ. Người xem quay lại theo thói quen. Đổi lịch liên tục là tự xoá thói quen ấy.
- Dồn việc chuẩn bị vào một buổi. Soạn hàng, viết khung, đặt giá cho cả ba phiên trong chiều chủ nhật, để tối đi làm về chỉ việc bật đèn.
- Có ít nhất hai tối không đụng tới kênh. Không live, không trả lời bình luận, không xem số liệu.
- Giữ góc phát dựng sẵn. Chân máy, đèn, micro để nguyên vị trí. Mười lăm phút dựng mỗi tối là thứ làm người ta bỏ buổi.
Chọn ngày và khung giờ nào còn tuỳ khán giả của từng ngành; bài nên livestream mấy buổi một tuần, vào khung giờ nào bàn riêng phần này.
Tự đo trước khi quyết: cuốn sổ ba cột
Quyết định này nên dựa trên số của chính bạn chứ không dựa trên câu chuyện của người khác. Cách làm trong sáu tháng:
- Mỗi phiên ghi một dòng với ba cột: giờ bỏ ra (cả chuẩn bị và sau phiên), tiền thu thật sau hoàn huỷ, chi phí.
- Cuối tháng cộng lại, ra thu nhập ròng và thu nhập trên mỗi giờ.
- Ghi thêm một cột sức khoẻ, cho điểm đơn giản: tuần này ngủ đủ không, giọng có khàn không, có buổi nào phát trong trạng thái kiệt không.
- Sau ba tháng, nhìn xu hướng: thu nhập ròng đi lên, đi ngang hay lên xuống thất thường.
- Sau sáu tháng, lấy tháng thấp nhất làm mốc. Tháng đó có đủ trả chi phí cố định của bạn không.
- Ước lượng dè dặt: nếu có thêm giờ, phần nào của thu nhập tăng theo. Bán hàng thường vướng trần ở nguồn hàng và khả năng đóng gói chứ không phải ở số giờ lên sóng.
Bước cuối hay bị bỏ qua. Nhiều người nghĩ gấp ba số giờ thì gấp ba thu nhập. Thực tế khung giờ tốt mỗi ngày chỉ có vài tiếng buổi tối; thêm giờ ban ngày thường mang lại ít hơn hẳn. Hãy thử phát vài buổi ban ngày vào cuối tuần để có số thật trước khi tính.
Chuyển theo bậc thang thay vì nhảy
Giữa hai lựa chọn còn nhiều nấc. Trước khi nghỉ hẳn, có thể hỏi nơi làm việc về khả năng giảm giờ, làm bán thời gian, hoặc nghỉ không lương một thời gian. Không phải nơi nào cũng đồng ý, nhưng hỏi thì không mất gì, và một nấc trung gian cho bạn thêm giờ mà vẫn còn chỗ đứng.
Một nấc khác là thuê bớt việc trước khi bỏ việc. Nếu thứ đang chặn kênh là đóng gói và trả lời tin nhắn, thuê một người làm vài giờ mỗi tuần có thể mở trần thu nhập trong khi bạn vẫn đi làm. Chi phí ấy nhỏ hơn nhiều so với việc mất cả lương tháng.
Với người dẫn thuê, nấc trung gian là nhận ca tối và cuối tuần cho một hai nơi cố định trong vài tháng. Cách này cho thấy lượng ca thật sự có đều không trước khi coi đó là nguồn sống.
Dù theo nấc nào, hãy báo với người thân về kế hoạch và con số. Nghề này lấn vào giờ của gia đình; có sự đồng thuận từ đầu thì những tối vắng mặt đỡ thành chuyện.
Đặt trước điều kiện quay lại
Người chuyển sang toàn thời gian một cách tỉnh táo thường viết sẵn điều kiện rút lui trước khi nghỉ việc. Ví dụ giả định: nếu ba tháng liền thu nhập ròng dưới mức chi phí cố định, hoặc quỹ dự phòng xuống còn một nửa, thì đi tìm việc lại. Viết ra lúc đầu óc còn bình tĩnh, vì khi đang tụt dốc người ta dễ tự thuyết phục “thêm một tháng nữa”.
Giữ đường lùi còn có nghĩa là giữ nghề cũ: quan hệ với đồng nghiệp, chứng chỉ, kỹ năng. Quay lại sau một năm thử sức không phải thất bại; bạn mang về kỹ năng nói trước đám đông, bán hàng, đọc số liệu, những thứ nhiều chỗ làm cần.
Sức khoẻ cũng cần một điều kiện dừng. Khàn tiếng kéo dài, mất ngủ triền miên, sụt cân là tín hiệu phải giảm lịch bất kể thu nhập đang thế nào. Giọng nói là công cụ lao động chính của nghề; bài giữ giọng và sức khoẻ khi live nhiều giờ nói về cách dùng nó cho bền.
Và nếu sau sáu tháng ghi sổ, con số cho thấy live chỉ nên là nghề tay trái, thì đó cũng là một kết quả tốt. Một nguồn thu thêm đều đặn, một kỹ năng mới và ba tối mỗi tuần làm việc mình thích là thứ đáng giữ, không cần phải biến nó thành tất cả.
Câu hỏi thường gặp
Thu nhập từ live bao nhiêu thì nên nghỉ việc chính?
Không có con số chung. Mốc thực tế là thu nhập ròng từ live, sau mọi chi phí, đủ trả các khoản cố định của bạn ngay cả ở tháng thấp nhất trong khoảng sáu tháng liền, đồng thời bạn có quỹ dự phòng đủ sống vài tháng và có nguồn hàng hoặc hợp đồng cho giai đoạn tới.
Vừa đi làm vừa livestream thì nên live mấy buổi một tuần?
Ba buổi vào ngày và giờ cố định là mức nhiều người giữ được lâu dài. Lịch này đủ để người xem hình thành thói quen quay lại, đồng thời còn những tối nghỉ hẳn và một buổi chuẩn bị chung cho cả tuần. Phát dày hơn trong khi vẫn làm việc chính thường dẫn tới kiệt sức sau vài tuần.
Làm livestream tự do thì bảo hiểm tính thế nào?
Khi không còn hợp đồng lao động, các khoản đóng và quyền lợi gắn với công việc cũ không tự tiếp tục. Người làm tự do cần chủ động tìm hiểu hình thức tham gia phù hợp với mình tại cơ quan bảo hiểm nơi cư trú và tính khoản đó vào chi phí hằng tháng trước khi quyết định nghỉ việc.
Có nên vay tiền để nghỉ việc làm livestream không?
Không nên. Vay để sống trong lúc chờ kênh lớn nghĩa là mỗi phiên vắng đều kèm áp lực trả nợ, và áp lực ấy thường đẩy người ta tới quyết định vội như nhập hàng ồ ạt hay chạy quảng cáo quá tay. Quỹ dự phòng nên là tiền tích luỹ được trong lúc còn việc chính.
Nếu làm toàn thời gian không ổn thì có quay lại đi làm được không?
Được, và nên chuẩn bị cho khả năng đó từ trước: giữ quan hệ với nơi làm cũ và đồng nghiệp, giữ kỹ năng nghề, viết sẵn điều kiện sẽ quay lại. Thời gian làm livestream cũng để lại kỹ năng dùng được ở nhiều việc như bán hàng, nói trước đám đông, đọc số liệu.
Live ngoài giờ có cần báo với công ty đang làm không?
Tuỳ vào hợp đồng và nội quy nơi bạn làm. Một số nơi có điều khoản về việc làm thêm, xung đột lợi ích hoặc dùng hình ảnh công ty. Nên đọc lại hợp đồng của mình, và nếu sản phẩm bạn bán liên quan tới ngành của công ty thì hỏi rõ bộ phận nhân sự để tránh rắc rối về sau.
Điều kiện, giới hạn và chính sách của các nền tảng nêu trong bài được ghi theo thời điểm cập nhật và có thể thay đổi. Thấy chỗ cần đính chính? Báo cho ban biên tập.
