Bỏ qua menu
LivestreamVietNam.comTạp chí nghề livestream
Nghề livestream và thu nhập

Ký với công ty quản lý streamer: quyền lợi, ràng buộc cần đọc kỹ

Hợp đồng với công ty quản lý cho bạn hỗ trợ và đôi khi một khoản cứng, đổi lại là giờ phát, độc quyền và các khoản phạt. Bài chỉ ra những điều khoản hay gây tranh chấp nhất.

Ban biên tập Livestream Việt NamĐăng 12 phút đọc

Một công ty quản lý streamer thường lo phần hỗ trợ: hướng dẫn nghề, thiết bị, làm việc với nền tảng, đôi khi trả một khoản cứng. Đổi lại họ lấy một phần thu nhập của bạn, yêu cầu số giờ phát tối thiểu và thường đòi bạn chỉ phát trên một nền tảng.

Trước khi ký, cần soi kỹ ba nhóm điều khoản: thời hạn và cách gia hạn, mức phạt khi vi phạm, và ai giữ tài khoản cùng quyền với kênh khi chấm dứt. Với hợp đồng dài hạn, nên nhờ luật sư đọc trước.

Công ty quản lý kiếm tiền từ đâu

Hiểu nguồn tiền của họ thì hiểu vì sao hợp đồng được viết như vậy. Công ty quản lý người phát, trong nghề hay gọi là công ty chủ quản hoặc gọi theo tên tiếng Anh viết tắt, có hai nguồn chính. Một là phần chia từ thu nhập của người phát: quà tặng, hợp đồng quảng cáo, hoa hồng bán hàng. Hai là khoản nền tảng trả cho công ty dựa trên tổng số giờ phát và tổng doanh thu của những người phát họ quản lý.

Nguồn thứ hai giải thích vì sao điều khoản giờ phát tối thiểu xuất hiện trong gần như mọi hợp đồng. Giờ phát của bạn là thành tích của công ty trước nền tảng, kể cả khi buổi phát ấy không mang lại gì cho bạn. Nó cũng giải thích vì sao có những nơi tuyển ồ ạt: càng nhiều người phát đủ giờ, công ty càng có lợi, còn người phát có sống được không là chuyện khác.

Không phải công ty nào cũng làm theo kiểu số đông. Có những nơi đầu tư thật vào ít người, lo đào tạo, kết nối nhãn hàng, xử lý sự cố với nền tảng. Hợp đồng là nơi phân biệt hai kiểu: kiểu đầu tư ghi rõ nghĩa vụ của công ty, kiểu số đông chỉ ghi nghĩa vụ của bạn.

Công ty lo gì và lấy lại gì

Đặt hai cột cạnh nhau trước khi nghĩ tới chuyện ký. Cột trái là lời hứa, cột phải là cái giá. Việc của bạn là kiểm xem từng dòng cột trái có nằm trong hợp đồng hay chỉ nằm trong lời nói.

Công ty thường loCông ty thường lấy lạiCâu cần hỏi
Hướng dẫn nghề, góp ý buổi phátMột phần thu nhập theo tỉ lệ chiaTỉ lệ tính trên khoản nào, trước hay sau phần nền tảng giữ?
Khoản cứng hằng tháng hoặc thưởng đạt giờSố giờ và số ngày phát tối thiểuKhông đủ giờ thì mất khoản cứng hay còn bị phạt thêm?
Thiết bị, phòng phát, trang phụcBồi hoàn chi phí nếu rời sớmThiết bị tính giá bao nhiêu, khấu hao thế nào?
Làm việc với nền tảng khi tài khoản gặp sự cốĐộc quyền một nền tảngCó được đăng video ngắn hay bán hàng ở nơi khác không?
Kết nối nhãn hàng, sự kiệnQuyền duyệt và phần chia trên mọi hợp đồng quảng cáoHợp đồng tự bạn tìm được có phải chia không?
Rút và trả tiền hộQuyền giữ lại thu nhập để trừ phạtTrả ngày nào, có bảng đối soát không?

Lời hứa nào không viết vào hợp đồng thì coi như không có. “Bên anh sẽ lo hết” không phải là điều khoản.

Ba thứ gần như chắc chắn phải đổi: tỉ lệ chia, giờ phát, độc quyền

Ba điều này có trong hầu hết hợp đồng. Chúng không xấu tự thân, vấn đề nằm ở chi tiết:

Tỉ lệ chia. Không có tỉ lệ chuẩn; mỗi công ty, mỗi nền tảng, mỗi người một khác. Thứ quan trọng hơn con số là căn cứ tính. Cùng ghi “chia đôi” nhưng chia trên giá trị quà trước khi nền tảng giữ lại hay sau khi giữ lại cho ra hai kết quả rất xa nhau. Hợp đồng cần ghi rõ căn cứ, kỳ trả, và bạn có được xem số liệu gốc từ nền tảng hay chỉ nhận con số công ty báo.

Số giờ phát tối thiểu. Thường gồm cả số giờ và số ngày có phát trong tháng. Đọc kỹ thế nào là một giờ hợp lệ: nhiều nơi chỉ tính buổi dài hơn một mốc nhất định, hoặc buổi có đủ số người xem tối thiểu. Hỏi rõ ốm đau, việc gia đình, sự cố tài khoản thì xử lý thế nào. Số giờ cam kết nên là mức bạn đã thử giữ được trong ít nhất một tháng, không phải mức bạn hy vọng.

Độc quyền nền tảng. Bạn chỉ phát trên nền tảng công ty chỉ định. Cần làm rõ phạm vi: chỉ cấm phát trực tiếp nơi khác hay cấm cả video ngắn, cấm cả bán hàng, cấm cả hoạt động dưới tên khác. Độc quyền rộng cùng thời hạn dài nghĩa là toàn bộ sự nghiệp của bạn phụ thuộc vào một nền tảng và một công ty.

Cơ chế quà tặng và các chặng trừ trước khi tiền về tay có trong bài cơ chế quà tặng trên ứng dụng phát trực tiếp; đọc để hiểu “tỉ lệ chia” đang chia trên cái gì.

Sáu điều khoản hay gây tranh chấp nhất

Tranh chấp giữa người phát và công ty quản lý gần như luôn xoay quanh sáu chỗ sau. Dùng bút dạ quang, tìm và tô từng chỗ trong bản hợp đồng của bạn.

Thời hạn và gia hạn tự động. Hợp đồng vài năm là dài với một nghề đổi nhanh như thế này. Tìm câu về gia hạn: có điều khoản “tự động gia hạn nếu không bên nào thông báo trước” không, thông báo trước bao lâu, bằng hình thức nào. Nhiều người tưởng hết hạn rồi mới biết đã bị gia hạn thêm một kỳ.

Phạt vi phạm. Mức phạt khi nghỉ sớm, thiếu giờ, phát ở nơi khác. Có hợp đồng ghi mức phạt gấp nhiều lần tổng thu nhập mà người phát từng nhận. Mức ấy có hiệu lực tới đâu là câu hỏi pháp lý cần người có chuyên môn trả lời; việc của bạn là không ký khi chưa hiểu con số đó được tính ra sao.

Ai giữ tài khoản. Tài khoản do bạn lập từ trước hay công ty lập và giao cho bạn dùng? Ai giữ mật khẩu, số điện thoại và thư điện tử khôi phục? Khi chấm dứt, bạn mang kênh đi hay để lại? Đây là điều khoản giá trị nhất: người theo dõi là thứ bạn xây bằng công sức của mình.

Quyền với hình ảnh và nội dung. Công ty được dùng hình ảnh, giọng nói, video của bạn vào việc gì, trong bao lâu, sau khi chấm dứt có còn dùng không. Tên kênh, nghệ danh thuộc về ai.

Hạn chế sau khi chấm dứt. Có điều khoản cấm bạn phát trên nền tảng khác hoặc ký với công ty khác trong một thời gian sau khi rời đi không. Một điều khoản như vậy có thể khiến bạn không làm được nghề trong nhiều tháng.

Quyền chấm dứt của mỗi bên. Công ty được chấm dứt trong trường hợp nào, bạn được chấm dứt trong trường hợp nào. Nếu công ty chậm trả tiền, không thực hiện hỗ trợ đã ghi thì bạn có quyền rời đi mà không bị phạt không. Hợp đồng chỉ có lối ra cho một bên là hợp đồng lệch.

Phần này chỉ mô tả các điểm cần chú ý ở mức chung, không thay cho tư vấn pháp lý. Mỗi hợp đồng viết một kiểu, và hiệu lực của từng điều khoản phụ thuộc vào quy định pháp luật mà chỉ người hành nghề luật mới đánh giá đúng được.

Quy trình đọc hợp đồng trước khi đặt bút

Một hợp đồng ràng buộc bạn nhiều tháng hoặc nhiều năm xứng đáng được vài ngày đọc. Thứ tự làm:

  1. Xin bản mềm mang về. Không ký tại chỗ trong buổi gặp đầu. Nơi không cho mang hợp đồng về đọc là nơi nên tránh.
  2. Đọc một lượt từ đầu tới cuối, kể cả phụ lục. Tỉ lệ chia và mức phạt hay nằm ở phụ lục chứ không ở phần chính.
  3. Tô sáu chỗ đã nêu. Chỗ nào không tìm thấy thì ghi lại: hợp đồng im lặng về quyền với tài khoản cũng là một vấn đề.
  4. Viết câu hỏi và gửi bằng văn bản. Qua thư điện tử hoặc tin nhắn, để câu trả lời được lưu lại. Câu trả lời miệng trái với hợp đồng thì hợp đồng thắng.
  5. Đề nghị sửa. Rút ngắn thời hạn, thêm giai đoạn thử, bỏ gia hạn tự động, ghi rõ bạn giữ tài khoản. Phần lớn công ty có chỗ để thương lượng, nhất là với người đã có sẵn người xem.
  6. Nhờ luật sư đọc với hợp đồng dài hạn hoặc có mức phạt lớn. Phí một buổi tư vấn nhỏ hơn nhiều so với cái giá của một điều khoản hiểu sai.
  7. Giữ một bản có đủ chữ ký và dấu của hai bên. Kèm mọi phụ lục, mọi thư trao đổi.

Người dưới mười tám tuổi không nên tự ký; cần có cha mẹ hoặc người giám hộ cùng xem và làm theo hướng dẫn của người có chuyên môn pháp lý.

Dấu hiệu của một công ty nên tránh

Trước cả chuyện điều khoản, cách một công ty tuyển người đã nói nhiều về họ:

  • Thu tiền của người phát: phí đào tạo, phí hồ sơ, tiền cọc thiết bị, phí “giữ suất”.
  • Giục ký ngay trong buổi gặp, không cho mang hợp đồng về, không trả lời câu hỏi bằng văn bản.
  • Yêu cầu giao mật khẩu tài khoản cá nhân, đổi số điện thoại và thư khôi phục sang của công ty.
  • Hứa thu nhập cụ thể, cho xem ảnh chụp thu nhập của người khác mà không cho gặp người đó.
  • Không có địa chỉ văn phòng rõ ràng, không cho biết đang quản lý những ai.
  • Gợi ý nội dung vượt quy định của nền tảng, trò chuyện riêng với người tặng, hoặc gặp gỡ ngoài đời.
  • Hợp đồng chỉ liệt kê nghĩa vụ của người phát, phần nghĩa vụ của công ty gói trong một câu chung chung.

Cách kiểm thực tế nhất là tìm hai ba người đang hoặc từng ký với công ty đó và hỏi ba câu: có được trả đúng hạn không, hỗ trợ có thật không, và người rời đi thì rời thế nào. Câu thứ ba cho biết nhiều nhất.

Thử trước khi ký, và chuẩn bị cho ngày rời đi

Không ai buộc bạn phải ký để bắt đầu. Phần lớn nền tảng cho người phát hoạt động tự do. Phát tự do vài tháng cho bạn ba thứ có giá khi ngồi vào bàn thương lượng: số liệu thật về giờ phát và thu nhập, một nhóm người xem của riêng mình, và hiểu biết về mức giờ mình chịu được.

Nếu công ty đề nghị, một giai đoạn thử ngắn với điều khoản rời đi dễ dàng là cách hợp lý cho cả hai bên. Ba tháng đủ để biết lời hứa hỗ trợ có thật hay không.

Ngay từ ngày ký, hãy giữ hồ sơ của riêng mình: bảng thu nhập từng kỳ, ảnh chụp số liệu trên ứng dụng, thư từ trao đổi, biên nhận thiết bị. Khi có bất đồng, bên có giấy tờ là bên được nghe.

Khi muốn rời, đọc lại điều khoản chấm dứt trước khi nói bất cứ điều gì, thông báo đúng hình thức và thời hạn ghi trong hợp đồng, và đừng tự ý ngừng phát hay chuyển nền tảng khi hợp đồng còn hiệu lực. Nếu số tiền phạt được nêu ra là lớn, đó là lúc cần luật sư chứ không phải lúc tranh luận qua tin nhắn.

Lưu ý rằng mọi điều trên áp dụng cho người phát nội dung giải trí ký với công ty quản lý. Người dẫn bán hàng làm công ăn lương cho shop hoặc công ty dịch vụ thì quan hệ là lao động, điều cần hỏi cũng khác; xem bài việc làm live bán hàng và cách tính lương.

Câu hỏi thường gặp

Công ty quản lý streamer là gì?

Là đơn vị đứng giữa người phát và nền tảng: tuyển, hướng dẫn và hỗ trợ người phát, đổi lại nhận một phần thu nhập của họ và khoản nền tảng trả theo thành tích chung. Hợp đồng thường kèm cam kết về số giờ phát, độc quyền nền tảng và thời hạn, nên cần đọc kỹ trước khi ký.

Có bắt buộc phải ký với công ty quản lý mới làm streamer được không?

Không bắt buộc ở phần lớn nền tảng. Bạn có thể phát tự do, tự rút thu nhập theo điều khoản dành cho người phát cá nhân. Ký với công ty có thể mang lại hỗ trợ và khoản cứng nhưng đi kèm ràng buộc, nên phát tự do vài tháng để có số liệu và hiểu sức mình trước khi quyết định.

Công ty quản lý thường chia bao nhiêu phần thu nhập?

Không có mức chung; tỉ lệ khác nhau theo công ty, nền tảng và từng người. Điều cần làm rõ hơn con số là căn cứ tính: chia trên giá trị quà trước hay sau khi nền tảng giữ lại phần của họ, có trừ chi phí gì trước khi chia, và bạn có được xem số liệu gốc hay không.

Muốn chấm dứt hợp đồng trước hạn thì có bị phạt không?

Tuỳ điều khoản trong hợp đồng bạn đã ký. Nhiều hợp đồng có mức phạt hoặc yêu cầu bồi hoàn chi phí khi rời sớm. Hãy đọc lại điều khoản chấm dứt, thông báo đúng hình thức, và nếu số tiền bị yêu cầu là lớn thì nhờ luật sư xem trước khi trả lời công ty.

Khi rời công ty, kênh và người theo dõi thuộc về ai?

Phụ thuộc vào hợp đồng và vào việc tài khoản do ai lập, ai giữ thông tin khôi phục. Đây là điều khoản phải được ghi rõ trước khi ký. Nếu bạn đã có kênh từ trước, nên yêu cầu ghi rằng tài khoản thuộc về bạn và bạn giữ nó khi hợp đồng chấm dứt.

Có cần nhờ luật sư đọc hợp đồng streamer không?

Nên, nhất là khi hợp đồng kéo dài nhiều năm, có điều khoản độc quyền hoặc mức phạt lớn. Luật sư đánh giá được hiệu lực của từng điều khoản theo quy định hiện hành, điều mà người ngoài nghề luật không tự làm được. Chi phí một buổi tư vấn nhỏ so với rủi ro của một hợp đồng ký vội.

chấm dứt hợp đồng streamercông ty quản lý streamergiờ phát tối thiểuhợp đồng độc quyền nền tảnghợp đồng streamerký hợp đồng người phátnghề streamerphạt vi phạm hợp đồngquyền với kênhtỉ lệ chia quà tặng

Điều kiện, giới hạn và chính sách của các nền tảng nêu trong bài được ghi theo thời điểm cập nhật và có thể thay đổi. Thấy chỗ cần đính chính? Báo cho ban biên tập.

Đọc tiếp

Cùng chuyên mục

Từ đội làm tạp chí này

VietnamStream: phát trực tiếp một lần, lên mọi nền tảng

Phòng phát ngay trên trình duyệt, mời khách bằng một đường link, phát cùng lúc lên Facebook, YouTube, TikTok. Tải video lên để hẹn giờ hoặc phát lặp 24/7. Có gói miễn phí.